Yoḳ Ṣanurdum ʿĀlem İçre Cānile Serden Leẕīẕ

Can ile baştan daha tatlı bir şey olmadığını sanan konuşucu, sevgiliye kavuşmayı ve onun sözünü bütün dünyevî ve uhrevî tatların üstünde bulur; sonunda tutulduğu papağan sözlü kişinin konuşmasını yoğun şekerden tatlı sayar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Yoḳ ṣanurdum ʿālem içre cānile serden leẕīẕ

   Hey neler vārmış cihānda daẖi bunlardan leẕīẕ

   1Dünyada can ve baştan daha tatlı bir şey yok sanırdım;

   2meğer dünyada bunlardan da tatlı neler varmış!

   Can ve baş insanın vazgeçmeyeceği en değerli varlıklarıdır; matla bu yerleşik ölçüyü şaşkınlıkla bozar. Henüz daha tatlı şeyin adı konmaz, böylece devam eden beyitler sevgilinin kavuşmasını ve sözünü bu ilk kıyasın içine yerleştirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Leẕẕetin işbu cihānuñ şimdi bildük ḥāṣılı

   Yoġ(i)miş rūy·i zemīnde vaṣl'i dil-berden leẕīẕ

   1Bu dünyanın zevkinin özünü şimdi anladık:

   2yeryüzünde sevgiliye kavuşmaktan daha tatlı bir şey yokmuş.

   İlk beyitte saklanan cevap burada açıklanır. Dünya hayatının bütün lezzeti tek bir ‘hâsıl’, yani sonuç içinde toplanır: vuslat. Bu hüküm canı korumaktan bile üstün tutulan aşk deneyiminin değer sırasını açıkça kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Leblerüñ sögdükçe cānā aġzuma şeker yaġar

   Şöyle şīrīn loḳmadur pālūde'i terden leẕīz

   1Ey sevgili, dudakların beni azarladıkça ağzıma şeker yağar;

   2o sözler öyle tatlı lokmadır ki taze pelte tatlısından lezzetlidir.

   Sevgilinin sövgüsü içerik bakımından acı, dudaktan çıktığı için tat bakımından şekerdir. Şair bu çelişkiyi ağızda eriyen palûdeyle somutlaştırır; âşık için sözün anlamı değil kaynağı belirleyicidir ve eziyet bile ikrama dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   ʿĀşıḳa baş aġrıdup 'arż itme nāṣıḥ cenneti

   Leblerin ṣorduḳ nigāruñ āb'ı kevs̲erden leẕīẕ

   1Ey öğütçü, âşığın başını ağrıtıp ona cenneti anlatma;

   2sevgilinin dudaklarını emmek Kevser suyundan daha tatlıdır.

   Nâsihin uhrevî ödül vaadi, âşığın yaşadığı doğrudan haz karşısında etkisiz kalır. Kevser cennet içeceğinin en üstün örneğiyken sevgilinin dudağı onun da önüne geçirilir; beyit dünyevî aşkın kendi değer sistemini savunur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Şimdi bir ṭūṭī kelāma mübtelādır Mihrī kim

   Söylese şīrīn sözi ḳand·ı mükerrerden leẕīẕ

   1Mihrî şimdi papağan sözlü birine tutulmuştur ki

   2o konuşsa tatlı sözü kat kat kaynatılmış şekerden lezzetlidir.

   Papağan tatlı ve düzgün konuşmanın simgesidir; Mihrî'nin tutulduğu kişinin sözü bu niteliği taşır. İkinci dizede konuşan da tatlı sözün sahibi de aynı kişidir; ‘kand-ı mükerrer’ karşılaştırması onun sözünü yoğunlaştırılmış maddî şekerin üstüne çıkarır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle