Bezm-i Visâl Demleri Hep Hâtırımdadır
Redif her beyitte aynı cümleyi tekrarlıyor: hatırda kalan şey. Kavuşma meclisi, sitemin dikeni, gül faslının nağmeleri ve tutulmamış yeminler sırayla anılıyor; son beyitte matlaın ilk dizesi aynen dönerek şiir kendi başına sarıyor.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
-i demleri hep hâtırımdadır
Ol âlemin keremleri hep hâtırımdadır
1Kavuşma meclisinin demleri hep hatırımdadır,
2o âlemin lütufları hep hatırımdadır.
- 2
-ı iltifâtı gidermez derûndan
-ı sitemleri hep hâtırımdadır
1İltifatının süpürgesi içimden süpürüp atamaz;
2diken çöp gibi duran sitemleri hep hatırımdadır.
Cârûb süpürge demek: iltifat bir süpürge sayılıyor ama içerideki çöpü süpürüp atamıyor. İyilikle sitem aynı ev imgesinde buluşuyor ve hatırda kalan şey lütuf değil, lütfun temizleyemediği diken oluyor.
- 3
Bülbüllerin figanını lånm degil beyân
Gül faslı ol nagamları hep hâtırımdadır
1Bülbüllerin feryadını anlatmak gerekmiyor;
2gül mevsimi, o nağmeler hep hatırımdadır.
Bülbülün feryadını anlatmaya gerek yok, çünkü hatırda kalan gül faslının nağmeleri: ikinci dize birincinin işini geçersiz kılıyor. Kaynakta "lånm" diye dizilmiş kelime "lâzım" okunacak yerde bozulmuş, olduğu gibi bırakıldı.
- 4
Peymân-ı şikendir ol büt-i gaddâr egerçi kim
Terk-i cefâ kasemleri hep hâtırımdadır
1O gaddar put gibi güzel sözünde durmaz, gerçi
2cefayı bırakmaya dair yeminleri hep hatırımdadır.
"Peymân-şiken" söz bozan demek; sevgili gaddar bir put ve verdiği sözü tutmuyor. Yine de hatırda tutulan şey tam da cefayı bırakma yeminleri: âşık, tutulmayan sözü kendisi taşıyor. Beyit sitemi suçlama değil bir hafıza işi hâline getiriyor.
- 5
Ekrem tahayyül eyleyicek åh eder gönül
-i demleri hep hâtırımdadır
1Ekrem, hayal etmeye kalkınca gönül âh eder;
2kavuşma meclisinin demleri hep hatırımdadır.
Mahlas beytinde hayal kurmak doğrudan âh'a bağlanıyor: hatırlamak bir acı üretiyor. Ardından matlaın ilk dizesi aynen tekrarlanıyor, gazel kendi açılış cümlesine dönüyor. Kaynakta "åh" şapkalı değil halkalı dizilmiş, düzeltilmedi.
Metnin kaynağı
Türkçe Vikikaynak'taki 142852 numaralı sürüm esas alındı; şiir Nağme-i Seher'in Kafiye-i Râ bölümünün yedinci gazelidir. Sayfa başındaki "İbtidâ-yı Gazeliyyât" bölüm başlığı metne alınmadı, mahlasın yanındaki yıldızlar atıldı. Kaynaktaki dizgi kazaları korundu: beşinci dizede "lånm" (lâzım olmalı), mahlas dizesinde şapka yerine halka ile dizilmiş "åh" var; matla ile onu tekrarlayan son dize bu dizgide vezni bir hece eksik bırakıyor, yedinci dize ise bir hece fazla.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Redif "hep hâtırımdadır" gazelin bütün yükünü taşıyor; her beyit ona varmak için kuruluyor. Matla iki dizesinde de aynı redifi tekrarlıyor, son beyitte de birinci dize aynen dönüyor: redd-i matla ile şiir hatıranın kendisi gibi kapanıp başa sarıyor.