İlim ilim bilmektir

Bilginin ölçüsünü kitap sayısından kendini tanımaya taşıyan; dört kitabın anlamını bir elifte toplayıp bin hac yerine tek bir gönle girmeyi öneren Yunus Emre nefesi.

1. 1

   İlim ilim bilmekdir, ilim kendin bilmekdir

   Sen kendini bilmezsin, ya nice okumakdır

   Günümüz Türkçesi +

   1Bilgi bilmek demektir; asıl bilgi ise insanın kendini bilmesidir.

   2Kendini bilmiyorsan bu okuma nasıl bir okumadır?

   Beyit yorumu +

   Yunus bilgiyi reddetmiyor, ölçüsünü değiştiriyor: Kitap sayısı değil kendini tanımak sayılıyor. Soruyu okura bırakması da hesabı okurun kendi vermesini istediğini gösteriyor.

2. 2

   Okumakdan ma’nâ ne, kişi Hak’kı bilmekdir

   Çün okudun bilmezsin, ha bir kuru emektir

   Günümüz Türkçesi +

   1Okumanın anlamı nedir? İnsanın Hakk’ı tanımasıdır.

   2Okuduğun hâlde bunu bilmiyorsan yaptığın kuru bir emekten ibarettir.

   Beyit yorumu +

   ‘Kuru emek’ sözü çalışmayı küçümsemez, karşılıksız kalanı adlandırır. Yunus öğrenmenin bir hedefe bağlanmasını istiyor; hedefsiz emek yorgunluk üretiyor, olgunluk üretmiyor.

3. 3

   Okudum bildim deme, çok tâat kıldım deme

   Eri Hak bilmez isen, abes yere yelmektir

   Günümüz Türkçesi +

   1‘Okudum, öğrendim’ diye övünme; ‘çok ibadet ettim’ diye de sayı tutma.

   2Karşındaki insanda Hak’tan bir iz görmezsen bütün bu koşuşturma boşunadır.

   Beyit yorumu +

   İbadet burada sayılabilir bir birikim olmaktan çıkıyor. Yunus ölçüyü insana taşıyor: Karşısındakinde Hakk’ı göremeyen biri için ne okuma ne de secde sayısı bir şey kanıtlıyor.

4. 4

   Dört kitabın ma’nâsı bellidir bir elifte

   Sen elifi bilmezsin, bu nice okumakdır

   Günümüz Türkçesi +

   1Dört kutsal kitabın anlamı tek bir elif harfinde toplanmıştır.

   2Sen o elifi bilmiyorsun; bu nasıl bir okumadır?

   Beyit yorumu +

   Bütün bir kütüphaneyi tek harfe indirmek gösterişli bir kısaltma değil, bir sınav. Elif alfabenin ilk harfi olduğu kadar birliğin de işaretidir; Yunus okuru en baştan sınıyor.

5. 5

   Yigirmi dokuz hece okusan ucdan uca

   Sen elif dersin hoca, ma’nâsı ne demektir

   Günümüz Türkçesi +

   1Yirmi dokuz harfi baştan sona okusan bile

   2sen yalnız ‘elif’ deyip geçiyorsun hocam; peki anlamı nedir?

   Beyit yorumu +

   Hoca sözcüğü burada saygı kadar itiraz taşıyor: Öğretme yetkisi olan kişi harfin adını söylüyor, anlamını değil. Yunus alfabeyi bitirmiş birinin hâlâ başlamamış olabileceğini söylüyor.

6. 6

   Yunus Emre der Hoca, gerekse bin var Hacca

   Hepisinden iyice bir gönüle girmektir

   Günümüz Türkçesi +

   1Yunus Emre söylüyor: İstersen bin kez hacca git.

   2Bunların hepsinden iyisi bir gönle girip orada yer edinmektir.

   Beyit yorumu +

   Bin sayısı hesabı bilerek şişiriyor, sonra tek bir gönül onu geçiyor. Yunus ibadeti reddetmiyor; kimseye görünmeyen bir işi en görünür ibadetin önüne koyuyor.