İlim ilim bilmektir

Bilginin ölçüsünü kitap sayısından kendini tanımaya taşıyan; dört kitabın anlamını bir elifte toplayıp bin hac yerine tek bir gönle girmeyi öneren Yunus Emre nefesi.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   İlim ilim bilmekdir, ilim kendin bilmekdir

   Sen kendini bilmezsin, ya nice okumakdır

   1Bilgi bilmek demektir; asıl bilgi ise insanın kendini bilmesidir.

   2Kendini bilmiyorsan bu okuma nasıl bir okumadır?

   Yunus bilgiyi reddetmiyor, ölçüsünü değiştiriyor: Kitap sayısı değil kendini tanımak sayılıyor. Soruyu okura bırakması da hesabı okurun kendi vermesini istediğini gösteriyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Okumakdan ma’nâ ne, kişi Hak’kı bilmekdir

   Çün okudun bilmezsin, ha bir kuru emektir

   1Okumanın anlamı nedir? İnsanın Hakk’ı tanımasıdır.

   2Okuduğun hâlde bunu bilmiyorsan yaptığın kuru bir emekten ibarettir.

   ‘Kuru emek’ sözü çalışmayı küçümsemez, karşılıksız kalanı adlandırır. Yunus öğrenmenin bir hedefe bağlanmasını istiyor; hedefsiz emek yorgunluk üretiyor, olgunluk üretmiyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Okudum bildim deme, çok tâat kıldım deme

   Eri Hak bilmez isen, abes yere yelmektir

   1‘Okudum, öğrendim’ diye övünme; ‘çok ibadet ettim’ diye de sayı tutma.

   2Karşındaki insanda Hak’tan bir iz görmezsen bütün bu koşuşturma boşunadır.

   İbadet burada sayılabilir bir birikim olmaktan çıkıyor. Yunus ölçüyü insana taşıyor: Karşısındakinde Hakk’ı göremeyen biri için ne okuma ne de secde sayısı bir şey kanıtlıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Dört kitabın ma’nâsı bellidir bir elifte

   Sen elifi bilmezsin, bu nice okumakdır

   1Dört kutsal kitabın anlamı tek bir elif harfinde toplanmıştır.

   2Sen o elifi bilmiyorsun; bu nasıl bir okumadır?

   Bütün bir kütüphaneyi tek harfe indirmek gösterişli bir kısaltma değil, bir sınav. Elif alfabenin ilk harfi olduğu kadar birliğin de işaretidir; Yunus okuru en baştan sınıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Yigirmi dokuz hece okusan ucdan uca

   Sen elif dersin hoca, ma’nâsı ne demektir

   1Yirmi dokuz harfi baştan sona okusan bile

   2sen yalnız ‘elif’ deyip geçiyorsun hocam; peki anlamı nedir?

   Hoca sözcüğü burada saygı kadar itiraz taşıyor: Öğretme yetkisi olan kişi harfin adını söylüyor, anlamını değil. Yunus alfabeyi bitirmiş birinin hâlâ başlamamış olabileceğini söylüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Yunus Emre der Hoca, gerekse bin var Hacca

   Hepisinden iyice bir gönüle girmektir

   1Yunus Emre söylüyor: İstersen bin kez hacca git.

   2Bunların hepsinden iyisi bir gönle girip orada yer edinmektir.

   Bin sayısı hesabı bilerek şişiriyor, sonra tek bir gönül onu geçiyor. Yunus ibadeti reddetmiyor; kimseye görünmeyen bir işi en görünür ibadetin önüne koyuyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle