Kaçamadım ben züğürtlük elinden

Şair yoksulluğun beline kuşak, ayağına tutsak olduğunu söyler. Aç kalsa bile başak toplamaya yanaşmayan eski gururu, kuru yerde yatmak zorunda kalınca sınanır. Oğlak satan, ata binen, büyük çadır kuran ve ağalara karşı çıkan Gündeşlioğlu şimdi hizmetçi hâline düşmüştür.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Kaçamadım ben züğürtlük elinden

   Dolanup belime kuşak oluktur

   1Yoksulluğun elinden kaçamadım.

   2Belime dolanıp kuşak olmuş.

   Yoksulluk takip eden bir düşman değil bedene dolanan kuşaktır. Beldeki bu yakınlık ondan uzaklaşmanın imkânsızlığını, kuşağın sıradan giysi parçası oluşu ise yoksunluğun gündelik hayatı tamamen sardığını gösterir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Nere kaçtım ise kurtulamadım

   Geçip ayağıma tutsak oluktur

   1Nereye kaçtıysam kurtulamadım.

   2Ayağıma geçip tutsaklık olmuş.

   Kaçılan her yerde yoksulluğun ayağa tutsak olması hareketi durdurur. Şair mekân değiştirmenin ekonomik bağı çözmediğini, bağın dış koşuldan çok kişinin bütün imkânlarını kuşatan bir esaret olduğunu anlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Acımdan ölsem de etmem başağı

   Yaradan kayırsın evlât uşağı

   1Açlıktan ölsem de yerdeki başağı toplamam.

   2Yaratan evladı ve uşağı korusun.

   Açlığa rağmen başak toplamamak gururun son sınırıdır; ardından çocuk ve uşak için Tanrı’ya sığınması sorumluluğu hatırlatır. Kişisel onur ile bakmak zorunda olduğu insanların ihtiyacı arasında gerilim kurulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Beğenmezdim kutnu kumaş döşeği

   Şimdi kuru yerler döşek oluktur

   1Eskiden kutnu kumaş döşeğini beğenmezdim.

   2Şimdi kuru yerler bana döşek oldu.

   Kutnu döşeği bile beğenmeyen eski bolluk, kuru toprağın yatak oluşuyla tersine döner. Kumaşın adı maddi inceliği görünür kılar; bugünkü çıplak zemin düşüşün ölçüsünü somutlaştırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Yaz gelince oğlaklarım satardım

   Ata binip sürülere katardım

   1Yaz gelince oğlaklarımı satardım.

   2Ata binip sürülere katardım.

   Yazın oğlak satmak ve ata binerek hayvanları sürülere katmak, geçmişteki üretim ve sahiplik düzenini gösterir. Basılı ‘katardım’ geçişli eylemdir; şairin kendisinin sürüye katıldığı anlamına gelen ‘katılırdım’ okumasına çevrilmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Otuz altı direk çadır tutardım

   Şimdi gölgeliğim kavak oluktur

   1Otuz altı direkli çadır kurardım.

   2Şimdi gölgeliğim yalnız kavak oldu.

   Otuz altı direkli çadır geniş aile ve serveti temsil ederken tek kavak gölgesi korunaksız bugünü anlatır. Yapılmış barınaktan rastlantısal ağaç gölgesine geçiş, mülkiyet kaybının en açık görüntüsüdür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Yer altında mağaralar gezerdim

   Yer üstünde ağır sofra yazardım

   1Yer altında mağaralar gezerdim.

   2Yer üstünde büyük sofralar açardım.

   Mağaraları dolaşmak ve ağır sofra açmak hareket alanı ile misafir ağırlama gücünü gösterir. Geçmişte yer altı ve üstüne yayılan şairin bugünkü dünyası daralmıştır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Nice ağaların sözün bozardım

   Şimdi GÜNDEŞLİOĞLU uşak oluktur

   1Nice ağaların sözünü bozardım.

   2Şimdi Gündeşlioğlu hizmetçi oldu.

   Ağaların sözünü bozabilen Gündeşlioğlu’nun uşak oluşu toplumsal konumun tam tersine dönmesidir. Mahlas bu düşüşü başkasının hikâyesi olmaktan çıkarıp şairin kendi itibar kaybına bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle