Kadir Mevlâm, bir dileğim var sana

Gündeşlioğlu Tanrı’dan dostla paylaşılacak mal, büyük mecliste söz söyleme gücü ve Hicaz yolculuğu ister. Altın dağıtma, ordu yönetme ve Halep’e hükmetme arzuları dünyevî kudreti büyütür; son kıtada başı beladaki şair, mahşer günü cennette tutunacak bir dal dileyerek bütün istekleri ahiret umuduna bağlar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Kadir Mevlâm bir dileğim var sana

   Dost ile yiyecek mal ver sen bana

   1Kudretli Tanrım, senden bir dileğim var.

   2Dostla birlikte yiyeceğim mal ver bana.

   İlk dilek serveti tek başına tüketmek için değil dostla yemek içindir. Malın değeri paylaşımda belirlenir; şair maddi bolluğu daha başlangıçta toplumsal bağ ve sofra arkadaşlığıyla sınırlar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ağır menciliste [1] hâkim uğrunda

   Hizmet ile buyruk dil ver sen bana

   1Büyük mecliste hüküm sahibinin yanında,

   2Hizmet edecek ve buyruğu söyleyecek bir dil ver bana.

   Ağır mecliste hâkim yanında bulunmak yüksek makamdır, fakat istenen dil hizmet ve buyruk içindir. Söz gücü kişisel övünmeye değil düzen içinde görev yapmaya yarayan bir araç olarak sunulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Mevlâm izin versen Hicaza gitsem

   Ağır murat ile devlete yetsem

   1Tanrım izin verse Hicaz’a gitsem.

   2Büyük bir muratla devlete erişsem.

   Hicaz yolculuğu kutsal hedefi, devlete ermek ise dünyevî başarıyı temsil eder. İki arzu yan yana gelerek şairin manevi ziyaretle maddi muradı aynı dua içinde topladığını gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Pança pança sarı altın dağıtsam

   Mevlâm bir tutulmaz kol ver sen bana

   1Avuç avuç sarı altın dağıtsam.

   2Tanrım, tutulamayan güçlü bir kol ver bana.

   Avuç avuç altın dağıtma isteği zenginliği biriktirmeye değil cömertçe yaymaya yöneltir. Tutulmaz kol ise bu dağıtma ve büyük iş yapma kudretinin bedensel karşılığıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Padişahın üç tuğunu getürsem

   Emreylese düşmanını batırsam

   1Padişahın üç tuğunu getirsem.

   2Emretse düşmanını yenip batırsam.

   Üç tuğ padişah otoritesini, düşmanı batırma da askerî hizmeti anlatır. Şair iktidarı kendiliğinden istemez; hükümdarın emri altında sonuç alacak sadık ve güçlü görevli olmayı düşler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Şu koca Haleb’i verse otursam

   Yüz bin asker ile kul ver sen bana

   1Şu büyük Halep’i bana verse de orada otursam.

   2Yüz bin askerle birlikte kul ver bana.

   Halep’e oturmak ve yüz bin askere sahip olmak dileklerin en geniş siyasî ölçeğidir. Şehir ve ordu, yoksun konuşan kişinin hayalinde düzen kurma ve sözünü geçirme kudretine dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   GÜNDEŞLİOĞLU der başın belâda

   Çifte toplar ata idim kulede

   1Gündeşlioğlu der ki başın beladadır.

   2Kulede çifte toplar ateşlerdim.

   Mahlas dizesi bütün ihtişam hayallerini ‘başın belada’ gerçeğiyle keser. Çifte top atma görüntüsü, şairin belayı savuşturmak için arzuladığı savunma gücünü yüksek ve gürültülü biçimde gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Yarın mahşer günü cennetâlâda

   Mevlâm bir tutacak dal ver sen bana

   1Yarın mahşer günü yüce cennette,

   2Tanrım, tutunacağım bir dal ver bana.

   Son dilek mahşerde cennete tutunacak daldır; ordu, altın ve şehir bu sınırda işe yaramaz. Gündeşlioğlu duayı dünyevî kudretten ahiret güvenliğine çevirerek gerçek dayanağı Tanrı’nın lütfunda bulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle