Sürü sürü sürülerim var idi

Gündeşlioğlu geçmişteki sürülerini, katarlarını, çadırını, halı ve kuş tüyü döşeklerini bugünkü yoksullukla karşılaştırır. Çaylar kurumuş, eşek baş hayvan olmuştur; kıl ip kuşak ve başak toplama eski zenginliğin yerini alır. Mahlasın ünü hâlâ anılsa da hayatın maddi düzeni çökmüştür.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Sürü sürü sürülerim var idi

   Sürümün vardığı çaylar kurudu

   1Sürü sürü hayvanım vardı.

   2Sürümün gittiği çaylar kurudu.

   Çoklu sürü tekrarı servetin hacmini duyurur; fakat hayvanların vardığı çayların kuruması geçim düzenini kökünden keser. Kayıp yalnız mal azalması değil onu yaşatan su ve coğrafyanın çöküşüdür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Katarda da mayalarım yürürdü

   Şimdi baş kölüğüm [1] eşek oluktur

   1Katarımda dişi develer yürürdü.

   2Şimdi baş hayvanım eşek oldu.

   Katarın mayaları deve zenginliğini, bugün baş hayvanın eşek oluşu ise ölçek ve itibar kaybını gösterir. Şair iki hayvanı karşılaştırarak servetteki düşüşü sayısal açıklama yapmadan görünür kılar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Sürü sürü sürülere katardım

   Top top eder yüzlerimi satardım

   1Hayvanları sürü sürü sürülere katardım.

   2Yünlerimi top top edip satardım.

   Hayvanları sürü sürü öteki sürülere katmak ile yünü top top satmak, üretim ve ticaretin düzenli döngüsünü anlatır. Basılı ‘katardım’ geçişli eylem olarak korunur; şairin sürüye katıldığı anlamındaki dönüşlü okuma yapılmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Otuz altı direk çadır tutardım

   Şimdi gölgeliğim kaşık oluktur

   1Otuz altı direkli çadır kurardım.

   2Şimdi gölgeliğim kaşık gibi küçüldü.

   Otuz altı direkli çadır geniş ve güçlü barınaktır; kaşık kadar gölgelik ise daralmayı abartılı biçimde anlatır. Çadırın mimari ölçüsüyle bugünkü sığınağın küçüklüğü yan yana getirilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   İbrişim halıya yaslanmaz iken

   Kuş tüyü, döşeğe döşenmez iken

   1İbrişim halıya yaslanmazken,

   2Kuş tüyü döşeğe uzanmazken,

   İbrişim halı ile kuş tüyü döşeği bile beğenmemek eski seçkinliği gösterir. Şair bugünkü yoksulluğu anlatmadan önce geçmiş konforun sınırını yükseltir, böylece dönüşün sertliğini artırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Tırabulusları kuşanmaz iken

   Kıl ip bellerime kuşak oluktur

   1Trablus kuşaklarını kuşanmazken,

   2Şimdi belime kıl ip kuşak oldu.

   Trablus kuşağını küçümseyen kişi şimdi kıl ip bağlar. İnce dokumadan kaba hayvan lifine geçiş, bedenin hemen üzerinde hissedilen sınıfsal ve maddi gerilemedir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Tepe tepe harmanlarım savrulur

   Namlı namlı buğdaylarım devrilir

   1Tepe tepe harmanlarım savrulur.

   2Namlı namlı buğdaylarım devrilir.

   Tepe tepe harmanların savrulmasıyla namlı buğdayların devrilmesi, eski bolluğu iki hareketli görüntüyle kurar. İkinci eylem yığılmaya çevrilmez ve geniş zaman korunur; devrilme, kaybedilmiş varlığın kırılganlığını da sezdirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Adım GÜNDEŞLİOĞLU deye çağrılır

   Şimdi toplamışım başak oluktur

   1Adım Gündeşlioğlu diye çağrılır.

   2Şimdi başak toplar oldum.

   Adı hâlâ Gündeşlioğlu diye çağrılırken şair başak toplar hâle gelmiştir. Soydan gelen ad sürse de eski servet kalmamıştır; kapanış, toplumsal ünün maddi düşüşü tek başına durduramadığını gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle