Kâf u Nûn Hitabı İzhar Olmadan

Harâbî, yaratılış buyruğundan önceye uzanan iddialı bir devriye kurar. Âdem, Havva, İsa ve Musa kıssalarını vahdet diliyle yeniden yorumlar; kendisini Hacı Bektaş yolunun fukarası, Balım Sultan’ın budalası diye tanımlayarak iddiayı tarikata bağlar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Kâfü Nun hitabı ızrar olmadan

   Biz bu kâinatın ibtidasıyız

   1‘Kâf ve nûn’la verilen yaratılış buyruğu ortaya çıkmadan önce,

   2biz bu evrenin başlangıcındaydık.

   Kâf ile nûn, ‘kün’ yani ‘ol’ buyruğunu ve yaratılışın başlangıcını simgeler. Harâbî konuşan topluluğu bu buyruktan da önceye yerleştirerek devriyenin iddialı, zamanın dışına taşan sesini ilk iki dizede kurar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Kimseler vâsıl-ı didar olmadan

   Ol Kabekavseyn’in Evedna’sıyız

   1Henüz hiç kimse ilahi yüzün görünüşüne erişmemişken,

   2biz iki yay aralığından da yakın olan makama aittik.

   İlahi yüzün görünüşüne henüz kimse ulaşmamışken konuşanlar en yakınlık makamında olduklarını söyler. Kab-ı kavseyn ve ev ednâ göndermesi, fiziksel mesafeden çok ezelî bir manevi yakınlığı anlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Yok iken Âdem’le Havva âlemde

   Hak ile Hak idik sırr-ı müphemde

   1Âdem ile Havva henüz dünyada yokken,

   2kapalı sır âleminde Hak ile birlikteydik.

   Âdem ile Havva’dan önce Hak ile Hak olmak, bireysel bedenlerin yaratılmasından önceki birlik hâline işaret eder. ‘Sırr-ı müphem’ kaydı bu iddianın gündelik akılla bütünüyle açıklanamayacağını da korur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bir gececik mihman kaldık Meryem’de

   Hâzreti İsa’nın öz babasıyız

   1Meryem’de yalnızca bir gece konuk kaldık.

   2Hazret-i İsa’nın öz babası biziz.

   Meryem’de bir gecelik konukluk ve İsa’nın babası olma iddiası tarihsel soy anlatısı değildir. Şair, Mesih’te beliren ilahi nefesi ezelî birlikten gelen ortak bir öz olarak yorumlayan devriye dilini sürdürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Küntükenz sırrının olduk âgâhı

   Aynelyakin gördük Cemalullahı

   1‘Gizli bir hazineydim’ sırrının bilgisine eriştik.

   2Allah’ın güzelliğini gözle görmüşçesine kesin bildik.

   Gizli hazine sözü yaratılışın bilinme arzusuyla başlayan tasavvufi anlatısını çağırır. Aynelyakîn derecesi, bu sırrın yalnız duyulmadığını; ilahi güzelliğin görür gibi kesin bir bilgiyle tanındığını belirtir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Ey hace bizdedir sırr-ı İlâhî

   Hünkâr Hacı Bektaş fukarasıyız

   1Ey hoca, ilahi sır bizdedir.

   2Biz Hünkâr Hacı Bektaş’ın yolundaki yoksullarıyız.

   İlahi sırrı kendinde taşıma iddiası hemen Hacı Bektaş’ın fukarası olma sözüyle dengelenir. Konuşan benlik mutlak bir üstünlük kurmaz; bilgisini pir yoluna bağlılık ve yoksulluk makamı içinde açıklar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Bize peder dedi tıfl-ı Mesiha

   Rabbi Erini deye çağırdı Musa

   1Çocuk Mesih bize ‘baba’ dedi.

   2Musa, ‘Rabbim, bana görün,’ diye seslendi.

   İsa’nın ‘baba’ hitabı ile Musa’nın görünme talebi iki peygamber kıssasını aynı ezelî ses çevresinde buluşturur. Konuşan topluluk, vahyin farklı zamanlardaki muhataplarını tek birlik tecrübesinde birbirine bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Lenterani deyen biz idik ana

   Biz Tur-i Sina’nın tecellâsıyız

   1Ona ‘Beni göremezsin,’ diyen bizdik.

   2Biz Sina Dağı’ndaki ilahi görünüşüz.

   Musa’ya verilen ‘Beni göremezsin’ cevabını söyleyen ses ile Sina’daki tecelli aynı ‘biz’e bağlanır. Böylece görünen, görünmeyi reddeden ve görünüşü algılayan ayrımları vahdet dili içinde iç içe geçer.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Zahida şanımız İnnafetahna

   HARABÎ kemteri serseri sanma

   1Ey zahit, şanımız ‘Biz sana apaçık bir fetih verdik’ ayetidir.

   2Harâbî adlı bu acizi başıboş sanma.

   Fetih suresinin açılışına yapılan gönderme, şairin manevi şanını ilahi açılışla ilişkilendirir. Harâbî kendisini küçük ve serseri gösteren zahide karşı, dış görünüşün ardında eğitimli bir yol bilinci bulunduğunu söyler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Bir kılı kırk yarar kâmiliz amma

    Pirim Balum sultan budalasıyız

    1Biz bir kılı kırk parçaya ayıracak kadar olgunuz; ama

    2Pirim Balım Sultan’ın yolunda kendinden geçmiş kişileriz.

    Bir kılı kırk yarmak en ince ayrıntıyı kavrayacak olgunluğu anlatır; buna rağmen Balım Sultan’ın ‘budalası’ olmak akıl övüncünü kırar. Son kıta kemal ile teslimiyeti karşıt değil, aynı Bektaşi bağlılığının iki yüzü yapar.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle