Kaldır nikab-ı zülfünü hayrânın oldugum

Sevgiliye doğrudan seslenen, her beyti “oldugum” redifiyle biten bir gazel. Sırasıyla örtünün kaldırılması, yüzün gösterilmesi, saçta bir kıvrım ve bir haber isteniyor; sonunda tek bir bakışa razı olunuyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Kaldır nikab-ı zülfünü hayrânın oldugum

   Ey men helâk-ı gamze-i fettânın oldugum

   1Saçından yaptığın örtüyü kaldır, ey hayranın olduğum;

   2ey o fitneci bakışın beni helâk ettiği sevgili.

   Redif her beyti sevgiliye seslenen bir sıfat cümlesiyle kapatıyor: konuşan kişi kendini hep “senin şu hâline tutulan ben” diye tanımlıyor. “Nikab-ı zülf” saçtan yapılmış yüz örtüsü demek; sevgiliyi gizleyen şey yine kendi güzelliğinin bir parçası oluyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Baglatma çeşm-i hasretimi îda hürmeten

   Göster cemâl-i pâkini kurbânın oldugum

   1Bayram hürmetine hasret gözümü bağlatma;

   2tertemiz yüzünü göster, ey kurbanın olduğum.

   İstek bayram hürmetine bağlanıyor: bayramda küsler barışır, kapalı yüzler açılır. “Çeşm-i hasret bağlatmak” gözün önüne perde çektirmek demek. Yüzün “pâk” sıfatını alması, isteği bir arzudan çok bir ibadet talebine yaklaştırıyor ve beytin tonunu yumuşatıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Yok mu garîb gönlüm için onda bir şikenc

   Ey târ mâr-ı zülf-i perîşânın oldugum

   1Garip gönlüm için o saçta bir kıvrım bile yok mu?

   2Ey dağınık saçınla darmadağın olduğum sevgili.

   Zülfün kıvrımı klasik şiirde âşığın barındığı yerdir; burada âşık o kıvrımlardan yalnızca birini, bir tutamlık sığınak istiyor. Kaynakta “târ mâr” diye dizilen ifade muhtemelen “târ u mâr”, yani darmadağın; bağlaç düşmüş görünüyor, dizeye eklenmedi.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Göndermedin esîriñe bir kez peyâm-ı lûtf

   Deşt-i belâda âhla pûyânın oldugum

   1Esirine bir kez olsun bir lütuf haberi göndermedin,

   2ey belâ çölünde âh ederek peşinden koştuğum sevgili.

   Sitem burada en somut hâline iniyor: bir haber bile gelmemiş. “Peyâm-ı lûtf” lütuf haberi, “deşt-i belâ” belâ çölü demek; âşık çölde koşan biri olarak resmediliyor. Esir kelimesinin seçilmesi ilişkiyi gönüllü bir bağlılıktan bir sahiplik ilişkisine çeviriyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ekrem ne çâre ka'il olur bir nigâha da

   Ey men helâk-ı gamze-i fettânın oldugum

   1Ekrem ne yapsın, bir tek bakışa da razı olur;

   2ey o fitneci bakışın beni helâk ettiği sevgili.

   Mahlas beyti bütün istekleri tek bir bakışa indiriyor; pazarlık kaybedilmiş ama ilişki sürüyor. Son dize matla'nın ikinci dizesini aynen tekrar ediyor — kaynak böyle diziyor ve bu tekrar gazeli başladığı yere, aynı çaresiz hitaba geri döndürüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle