Kalktı göç eyledi Avşar illeri
Yerinden edilen Avşar oymağının göçünü padişah fermanına karşı dağın mülkiyetini ilan ederek anlatan; ölümü baştan hesaba katıp “kalan sağlar bizimdir” diyen üç dörtlüklü koşma.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Kalktı göç eyledi illeri
Ağır ağır giden iller bizimdir
Arap atlar yakın eyler ırağı
Yüce dağlar aşan yollar bizimdir
1Avşar oymakları yerinden kalkıp göç etti.
2Yavaş yavaş yol alan o oymaklar bizimdir.
3Arap atları uzak yolu kısaltır.
4Yüce dağları aşıp giden yollar bizimdir.
- 2
Belimizde kılıncımız
Taşı deler mızrağımın termanı
Hakkımızda devlet etmiş fermanı
padişahın dağlar bizimdir
1Belimizde Kirman işi kılıcımız var.
2Mızrağımın demir ucu taşı bile deler.
3Devlet hakkımızda fermanını çıkarmış.
4Ferman padişahın olsun; dağlar bizimdir.
Kirman kılıcı ve taş delen mızrak ucu, fermanın karşısına konan iki somut eşya. Dadaloğlu devletin yazısını inkâr etmiyor; onu kâğıtta bırakıp dağı kendine ayırıyor.
- 3
Dadaloğlu yarın kavga kurulur
Öter tüfenk davulbazlar vurulur
Nice koç yiğitler yere serilir
Ölen ölür kalan sağlar bizimdir
1Dadaloğlu, yarın kavga başlayacak.
2Tüfek patlar, savaş davulları döver.
3Nice yürekli yiğit yere serilir.
4Ölen ölür; sağ kalanlar bizimdir.
Kavga henüz “yarın”; şair sonucu şimdiden sayıyor, yere serilecek yiğitleri de. Ölümü baştan kabul eden bu hesap, kalanları zafer sahibi değil yolun sürdürücüsü yapıyor.
Metnin kaynağı
Türkçe Vikikaynak’taki 143772 numaralı sürüm esas alındı; sayfa, Sadettin Nüzhet Ergun’un Türk Şairleri adlı derlemesinin 3. cildinden (kitap s. 1117, tarama s. 367, rev. 167007) aktarılan metni gösteriyor. Şiir sözlü gelenekte yaşadığı için “Avşar elleri”, “Avşar obası”, “kılıcımız Kirmanî” gibi varyantlarla da dolaşır; buradaki dizeler kaynağın yazımına dokunulmadan verildi.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Göç eden oymak “ağır ağır” gidiyor; kaçış değil, sahiplenerek yürüyüş. Aynı dörtlükte hem yerinden edilmişlik hem yolun mülkiyeti var: toprağı kaybeden, geçtiği yolu kendine sayıyor.