Kervân Gider Yollarda Koymaz Yabân İllerde

Kervan ve koymaz redifi, mürşidin yolcuyu yabanda bırakmamasını gül bahçesi, mum-pervane, vahdet meyi ve yeryüzünde seyir emriyle anlatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Kervân gider yollarda koymaz yabân illerde

   Şeyhim ‘azîz dillerde koymaz yabân illerde

   1Kervan yollarda gider, yabancı illerde bırakmaz;

   2şeyhim gönüllerde azizdir, yabancı illerde bırakmaz.

   Matla iki güvenceyi yan yana koyar: yol alan kervan ve dillerde aziz anılan şeyh. Redifin olumsuz kuruluşu vaadi tersinden verir; söylenen şey nereye götürüleceği değil, nerede bırakılmayacağıdır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bülbülleriñ gülzârı şîrîn lebiñ sükkârı

   Baglan göñül hünkâra koymaz yabân illerde

   1Bülbüllerin gül bahçesi, tatlı dudağının şekeridir;

   2ey gönül, hünkâra bağlan; yabancı illerde bırakmaz.

   İkinci beyit iki tamlamayı eşler: bülbülün gül bahçesi ile sevgilinin şeker dudağı. İkisi de bağlanılan yerdir. Gönle verilen emir bu yüzden kısıtlama değil sığınaktır; bağ, yabanda kalmamanın tek yolu sayılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Şem‘iñ yanan pervâne âşıklarıñ hayrâne

   Seyrâna gel ‘irfâna koymaz yabân illerde

   1Mumun yanan pervanesi, âşıkların hayranıdır;

   2seyre, irfana gel; yabancı illerde bırakmaz.

   Üçüncü beyit yanmayı bir kayıp gibi anmaz: pervanenin ateşi âşıkların hayranlığına dönüşür. Seyir ile irfan çağrısı da aynı dizede birleşir; bakmak ve bilmek burada birbirinin yerine geçebilen iki iş olarak sunulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Peymânesin toldırdı nûrdan kadeh sundurdı

   Vahdet meyin kandırdı koymaz yabân illerde

   1Kadehini doldurdu, nurdan bir kadeh sundurdu;

   2vahdet meyine kandırdı, yabancı illerde bırakmaz.

   Dördüncü beyit üç geçmiş zamanlı fiille bir ikram sahnesi kurar: doldurdu, sundurdu, kandırdı. Kadehin nurdan olması içeceği maddeden çıkarır; kanmak da susuzluğun bitmesi değil, artık başka kapı aranmaması demektir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Kul sîrû fi’l-arzında Hakk sırrınıñ ‘arzında

   Sünnet ile farzında koymaz yabân illerde

   1'Yeryüzünde gezin' buyruğunda, Hakk sırrının arzında;

   2sünnetinde ve farzında yabancı illerde bırakmaz.

   Beşinci beyit yeryüzünde gezmeyi buyuran âyete dayanır ve gezmeyi başıboşluktan ayırır: yürünen zemin aynı zamanda Hakk sırrının arzıdır. Sünnet ile farz anılınca yolculuğun sınırları da ibadet düzeniyle çizilmiş olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   ‘Ayne’l-yakîn gör şâhı kalbiñ Hulûs ol mâhı

   Sultânlarıñ âgâhı koymaz yabân illerde

   1Şahı ayne'l-yakîn ile gör; ey Hulûs, kalbin o ayı görsün;

   2sultanların bilgesi, yabancı illerde bırakmaz.

   Makta görmeyi kesinlik derecesine bağlar: şah, işitilerek değil ayne'l-yakîn ile görülmelidir. Kalbin ‘o ay’ olması istenirken ışığı veren ile alan birleşir; son güvence sultanların bilgesine bırakılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle