Kılıcı kanlı eli kanlı dili kanlı güzel

Kanlı kılıç, aba, yiğit atlı, Bağdat başlığı ve ateş renkli kaftan ayrıntılarıyla hareketli bir savaşçı-sevgili portresi çizen gazel, bu tarihsel şiir kişisini Şirin'in bile utanacağı güzellik ve erkânla tamamlar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Kılıcı kanlı eli kanlı dili kanlı güzel

   Deşt-i âşûba aşîret begi Türkmenli güzel

   1Kılıcı kanlı, eli kanlı, dili kanlı güzel;

   2kargaşa çölünde aşiret beyi, Türkmen güzel.

   Kılıçtan ele ve dile yayılan ‘kanlı’ sıfatı savaşçı sevgiliyi üç katmanlı tehdit olarak kurar: silahı, eylemi ve sözü yaralar. Kargaşa çölünün aşiret beyi ve Türkmen güzel nitelemeleri tarihsel portre unsurlarıdır; güncel Türkmen kimliği hakkında özcü bir hüküm taşımaz.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bir abâ-pûş u yavuz atlı vü Bağdâd pûşulu

   Alevî-kîş ü dervîş-dil ü Osmânlı güzel

   1Aba giymiş, yavuz ve yiğit bir atlı, Bağdat başlıklı;

   2Alevî-meşrepli, derviş gönüllü ve Osmanlı güzel.

   Aba giymiş sert ve yiğit atlı, Bağdat tarzı başlığıyla görünür; Alevî-meşrepli, derviş gönüllü ve Osmanlı diye nitelenir. Bu adlar biyografik kimlik kanıtı değil şiirin dönemsel savaşçı-derviş tipini kuran katmanlardır. Sertlik ile manevi gönül aynı bedende birleştirilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Görücek dûrdan uşşâka belâlar kızarır

   Şemseli al kaput ateşi kaftânlı güzel

   1O güzel uzaktan âşıkları görünce belâlar kızarıp tutuşur;

   2güneş işlemeli al kaputlu, ateş renkli kaftanlı güzel.

   Güzel uzaktan âşıkları görünce belâlar kızarıp tutuşur; güneş işlemeli al kaput ve ateş renkli kaftan bu kızıllığı giysiye taşır. Görme eyleminin öznesi sevgilidir, âşıklar ise belânın yöneldiği topluluktur. Renk, soyut tehlikeyi bedende ve kıyafette görünür ateşe çevirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Utanır görse eger hüsn ü edâsın Şîrîn

   Öyle ser-tâ-be-kadem pür-edeb erkânlı güzel

   1Şirin onun güzelliğini ve edasını görse utanır;

   2öyle baştan ayağa edepli, erkânlı güzel.

   Şirin bu güzelin güzelliğini ve edasını görse utanır; savaşçı portre baştan ayağa edep ve erkânla tamamlanır. Efsanevi güzelin geri çekilmesi üstünlük mübalağasıdır. Önceki kan ve ateş sertliği, ölçülü davranışla dengelenerek sevgilinin yalnız korkutucu değil zarif olduğunu gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Etmez ikbâl-i tabî‘at ki seven gayrîlerin

   Var iken Gâlib o pek mu‘teber ‘ünvânlı güzel

   1Tabiat, başkalarını sevenlere yüz vermez;

   2ey Gâlib, o pek saygın unvanlı güzel varken.

   Tabiat, bu saygın unvanlı güzel varken başkalarını sevenlere yüz vermez. İki dize tek bir şart-sonuç cümlesidir; ‘ey Gâlib’ hitabı hükmü şaire yöneltir. Muteber sevgilinin mevcudiyeti başka seçimleri değersiz kılar, mahlasın ‘üstün gelen’ çağrışımı da güzelliğin galibiyetine bağlanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle