Nigeh-düzdîde ol meh tâze tarh-ı nâza yol tutmuş

Gizli bakışın yeni bir naz tarzına yöneldiği gazel, gamzenin aklı yağmalayan yolundan ney perdesine, gözyaşıyla açılan sır alanına ve kalemin mucize kubbesine ilerler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Nigeh-düzdîde ol meh tâze tarh-ı nâza yol tutmuş

   ‘Aceb târâc-ı milk-i ‘akla gamze tâze yol bulmuş

   1Bakışını gizleyen o ay yüzlü, nazın yeni tarzında yürümeye başlamış;

   2ne tuhaf, gamze de akıl ülkesini yağmalamak için yeni bir yol bulmuş.

   Kaçamak bakan ay yüzlü yeni naz tarzında yol tutar; gamze de akıl ülkesini yağmalamak için yeni güzergâh bulur. İlk dizedeki ‘yol tutmuş’ bilinçli yönelişi, ikinci dizedeki ‘yol bulmuş’ keşfi ayırır. Sevgilinin yeniliği aklın savunmasını aşan stratejiye dönüşür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Görüp nâz u niyâzın dil-küşâsın perdeden nâyın

   Bu râh-ı râstdan ‘uşşâk-ı söz ü sâza yol bulmuş

   1Neyin perdesinden naz ve niyazın gönül açan hâlini görüp,

   2söz ve saz âşıkları bu Rast yolundan kendilerine yol bulmuş.

   Söz ve saz âşıkları neyin perdesinden naz ile niyazın gönül açan hâlini görüp Rast yolundan ilerler. Gören özne âşıklardır, ney görüşe ortam sağlayan sazdır. ‘Râh-ı râst’ hem doğru yol hem makam çağrışımıyla şiir ve musikiyi aynı güzergahta birleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Harâbî-i dilim fehm eyleyip seylâb-ı eşkimden

   Niçe ma‘nî-i bîgâne harîm-i râza yol bulmuş

   1Gözyaşımın selinden gönlümün yıkılmışlığını anlayan

   2nice yabancı anlam, sırrın mahrem alanına yol bulmuş.

   Gözyaşı seli gönlün yıkıntısını görünür kılınca nice yabancı anlam sırrın mahrem alanına girer. Harabiyet saklanamadığı için dışarıda kalması beklenen yorumlar içeri sızar. Gözyaşı hem hasarın delili hem mahremiyet sınırını açan taşkın su olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Kelâm-ı süst-i ‘âşık neste-besteyken o bî-rahme

   Gürîzgâh-ı sitemden nâleye âgâza yol bulmuş

   1Âşığın güçsüz sözü o acımasız güzele henüz bağlanmamışken,

   2sitemden kaçış yerinden feryadın başlangıcına yol bulmuş.

   Âşığın güçsüz sözü acımasız sevgiliye henüz bağlanmamışken sitemden kaçış yerinden feryadın başlangıcına ulaşır. Söz doğrudan muhataba varamaz, nâleye dönüşerek başka çıkış bulur. ‘Nâleye âgâz’ dilin başarısızlığını sesin başlangıcı hâline getirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Edip nazm-ı bülendin silm-i ma‘nî-i hanîf Es‘ad

   Mesîh-i kilk-i pâki târem-i i‘câza yol bulmuş

   1Ey Es‘ad, yüce şiirini dosdoğru anlamla barıştırınca

   2temiz kaleminin Mesih’i mucize kubbesine yol bulmuş.

   Es‘ad yüce şiirini dosdoğru anlamla uzlaştırınca temiz kaleminin Mesih’i mucize kubbesine çıkar. Barış, anlam ile nazmın çatışmasını bitirir; diriltici kalem erişilmez söyleyiş alanına yükselir. Makta yoğun istiareyi dağıtmadan şiir kudretini manevi diriliş ve mimari yükseklikle över.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle