Kime sual edeyim, kimden öğreneyim?

Sümmânî görünmeyen sevgilinin kapısını sorar ve sır şehrine rehbersiz girilemeyeceğini anlatır. Kendini öven divaneler sonunda huzurda eğilir; başkasının kapısını çalmış olanın kendi kapısı da çalınır. Şair, yanlış yola sapmamasını diler ve devayı kulda değil yalnız Tanrı’da arar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Kime sual edem kimden öğrenem

   Göstere cananın yol kapısını

   1Kime sorayım, kimden öğreneyim?

   2Sevgilinin yol kapısını kim gösterecek?

   Üst üste sorulan sorular yol gösterici eksikliğini duyurur. Cananın kapısı yalnız bir evin girişi değil, sevgiliye ve manevi hakikate ulaşmanın doğru usulüdür; şair önce o usulü arar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Cananım var iken ben kime gidem

   Canandır gösteren mal kapısını

   1Sevgilim varken ben kime gideyim?

   2Mal kapısını gösteren de sevgilidir.

   Canan varken başkasına gitmemek sadakattir; mal kapısını bile onun göstermesi maddi rızkı manevi rehberliğe bağlar. Sevgili, aşkın konusu olmanın yanında dünya yolunu açıklayan kılavuzdur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bir dilber sevmişim göze görünmez

   Bahçıvansız bağın gülü derilmez

   1Görünmeyen bir güzel sevmişim.

   2Bahçıvansız bağın gülü derilmez.

   Göze görünmeyen güzel maddi bakışın dışında kalır. Bahçıvansız gülün derilememesi, ona ulaşmak için bağı bilen ve koruyan bir aracının gerekli olduğunu somut bahçe düzeniyle anlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Yağma yoktur sır şehrine girilmez

   Girmek ister isen bul kapısını

   1Sır şehrine yağmayla girilmez.

   2Girmek istiyorsan kapısını bul.

   Sır şehri yağmaya açık değildir; zorla veya fırsatçılıkla içeri girilemez. Kapıyı bulma buyruğu, manevi bilginin sınırına saygı gösterip uygun izin ve yöntemle yaklaşmayı şart koşar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Divaneler kendi kendin öğerler

   Nihayet huzurda boyun eğerler

   1Divaneler kendi kendilerini överler.

   2Sonunda huzurda boyun eğerler.

   Kendi kendini öven divaneler huzura vardığında boyun eğer. Şair, yolda yüksek sesle kurulan benlik iddiasının gerçek makam karşısında çözüleceğini ve ölçünün orada belli olacağını söyler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Şüphe yoktur gelir kapın döğerler

   Eğer döğmüş isen el kapısını

   1Şüphesiz senin kapını da çalmaya gelirler.

   2Eğer sen başkasının kapısını çalmışsan.

   Başkasının kapısını çalmak karşılıklı ihtiyaç ve sorumluluk doğurur. Bir gün kendi kapısına geleni küçümsememek gerekir; dize, manevi öğüdü gündelik komşuluk ve yardım ahlakıyla birleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   SÜMMANÎ’yi kayır girdiği rahtan

   Asla ayrılmadı hicrandan, ahtan

   1Sümmânî’yi girdiği yoldan koru.

   2O ayrılıktan ve ah etmekten hiç kurtulmadı.

   Sümmânî için ‘girdiği rahtan’ ayrılmama dileği doğru yönü koruma duasıdır. Hicran ve ah kesilmese de acı, yol değiştirmek için gerekçe yapılmaz; sadakat sıkıntının içinde sınanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Her ne ister isen iste Allah’tan

   Derde deva umma kul kapısını

   1Her ne istiyorsan Tanrı’dan iste.

   2Derdine devayı kul kapısında arama.

   Son iki dize isteğin yalnız Tanrı’ya yönelmesini emreder. Kul kapısından deva ummamak insan yardımını bütünüyle reddetmekten çok nihai şifa ve hükmün insana ait olmadığını kabul etmektir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle