Hey erenler bir müşkilim var benim

Beş dörtlüğün beşi de “kandedir”, yani “nerededir” diye biter ve hiçbiri cevap almaz. Şiir Muhammedî nurdan Hacı Bektaş menkıbesine, oradan on iki imamın yoluna uzanan bir soru dizisi kurar; sorulan şey her seferinde bir yerin değil, bir kaynağın adresidir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Hey erenler bir müşkilim var benim

   Server Muhammed’in nûru kandedir

   Aşka düştüm gece gündüz yanarım

   Muhammed Ali’nin nûru kandedir

   1Hey erenler, bir müşkülüm var benim

   2Ulu Muhammed'in nuru nerededir

   3Aşka düştüm, gece gündüz yanarım

   4Muhammed ile Ali'nin nuru nerededir

   Redif bir soru zarfıdır: “kandedir”. Şiir böylece bilgi veren değil bilgi dilenen bir metne dönüşür, üstelik soruyu bilenlere değil erenlere sorar. Aranan “nûr”, Muhammedî nur inancına bağlanır — yaratılıştan önce var olduğuna inanılan ışık; onun yerini sormak, kaynağı sormaktır.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Serim verdim erenlerin yoluna

   Gönül arzu çeker cennet bağına

   Ol Muhammed Mustafâ’nın yoluna

   Uğrayan mürûrun yolu kandedir

   1Başımı erenlerin yoluna verdim

   2Gönül cennet bağını arzular

   3O Muhammed Mustafa'nın yoluna

   4Uğrayıp geçenin yolu nerededir

   “Yol” dörtlükte üç kez geçer ve her seferinde başka bir şeyi karşılar: bağlılık, gidilen güzergâh, bir de aranan iz. Baş vermek yola girerken göze alınan bedeldir. Son dize kaynakta eksiltili kalmış; “mürûr” geçip gitme demektir, dize yoldan geçenin ardında bıraktığı izi sorar gibidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Yedisi sırdadır ayanda beşi

   Allah’a ma’lûmdur her kulun işi

   Üçyüz altmış altı nerdüban başı

   Akan ırmakların gölü kandedir

   1Yedisi sırdadır, beşi açıktadır

   2Her kulun işi Allah'a malumdur

   3Üç yüz altmış altı merdiven başı

   4Akan ırmakların gölü nerededir

   Bektaşî sayı diline geçiş: on iki, gizli yedi ile açık beşe bölünüyor. Sır ile ayan karşıtlığı yolun temel ayrımıdır — söylenen ile söylenmeyen. Nerdüban, seyr ü sülûkun basamak basamak düşünülmüş hâlidir; son dize ise akışın nereye toplandığını, yani sonu sorar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Yalancı dünyânın varın getüren

   Zemheride gonca gülün bitüren

   Güğercin donuna girmiş oturan

   Hünkâr Hacı Bektaş Veli kandedir

   1Yalancı dünyanın varını getiren

   2Zemheride gonca gülü bitiren

   3Güvercin donuna girip oturan

   4Hünkâr Hacı Bektaş Veli nerededir

   Üç sıfat da bir kerameti anlatır ve dördüncü dizeye kadar sahibi söylenmez. Zemheride gül açtırmak mevsimi tersine çevirmektir. Güvercin donu ise Hacı Bektaş'ın Anadolu'ya güvercin suretinde geldiği menkıbesine gönderir; “don değiştirme” Bektaşî anlatısının yerleşik motifidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Pir Sultân’ım eder üçler yediler

   Yolun kılıcını yola kodular

   Dil verüp de söyle kılıç dediler

   On iki imamın yolu kandedir

   1Pir Sultan'ım der: üçler, yediler

   2Yolun kılıcını yola koydular

   3Dil verip söyle, kılıç dediler

   4On iki imamın yolu nerededir

   Üçler ve yediler erenler basamağının adlarıdır; şair kendi sözünü onların ağzına bağlar. Yola konan kılıç bir uyarıdır: yol yalnız kabul etmez, keser de. Üçüncü dizede söz ile kılıç yan yana durur — verilen dil, yani ikrar, sahibini kesecek kadar keskin sayılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle