Künc-i ferâğa gerçi ki himmet komaz seni

Ferâgat köşesiyle makam sevdasını karşı karşıya getiren gazel, içtenliği ibadetin şartı sayar; şöhret, âşıklık tabiatı ve intikam zevkinin insanı kendi hâline bırakmayışını aynı redifle tartar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Künc-i ferâğa gerçi ki himmet komaz seni

   Sevdâ-yı câha düşme ki râhat komaz seni

   1Yüksek gayret seni ferâgat köşesinde bırakmasa da,

   2makam sevdasına düşme; çünkü o seni rahat bırakmaz.

   Yüksek gayret insanı ferâgat köşesinde bırakmasa da makam tutkusuna düşmemek gerekir; çünkü mevki arzusu rahat bırakmaz. ‘Komaz seni’ ilk dizede harekete geçirici, ikincide huzuru bozan kuvvettir. Himmet doğrudan kariyer hırsına indirgenmeden ahlaki yöneliş olarak korunur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Şâyân-ı kurb-ı hazret olur bir hulûsa bak

   Yohsa behişte zâhid ibâdet komaz seni

   1Bir içtenliğe bak: insanı huzura yakınlığa layık kılar;

   2yoksa, ey zahit, ibadet seni cennete koymaz.

   İçtenlik kişiyi yüce huzura yakınlığa layık kılar; yalnız mekanik ibadet zahidi cennete yerleştirmez. Beyit inancı veya ibadeti değersizleştirmez, onların iç şartı olarak hulûsu öne çıkarır. Dış edim niyetle birleşmediğinde hedefe ulaştıran araç olamaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Zîr-i nikâb-ı şermden ey mâh-pâre çık

   Vâdî-i inzivâda bu şöhret komaz seni

   1Ey ay parçası, utanç örtüsünün altından çık;

   2bu ün seni inziva vadisinde bırakmaz.

   Ay yüzlü sevgiliden utanç örtüsünün altından çıkması istenir; çünkü ünü onu inziva vadisinde gizli bırakmayacaktır. Şöhret, mahremiyeti bozan dış kuvvet gibi işler. Güzelliğin görünür olma potansiyeli, sevgilinin çekingenliğiyle kamusal tanınma arasında gerilim kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Elbetde bir mehin olur âvâresi dilin

   Hiç kendi hâline bu tabîat komaz seni

   1Gönlün elbette ay yüzlü bir güzelin avaresi olur;

   2bu tabiat seni hiçbir zaman kendi hâline bırakmaz.

   Gönül elbette ay yüzlü bir güzelin avaresi olur; kendi tabiatı onu kendi hâline bırakmaz. Beyitte özne açıkça ‘dilin’, yani gönüldür. Âşıklık dış zorlamadan çok iç yaratılışın sonucu sayılır; huzursuzluğun kaynağı sevgili kadar gönlün yönelme eğilimidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Düşmenden intikâm gibi var mı bir safâ

   Râgıb bu zevke âh mürüvvet komaz seni

   1Düşmandan intikam almak gibi bir sevinç var mı?

   2Ey Râgıb, ah, insanlık duygusu seni bu zevke bırakmaz.

   Düşmandan intikam alma zevki çekici bir soru olarak ortaya atılır, fakat mürüvvet Râgıb’ın bu hazza teslim olmasına izin vermez. Makta intikamı onaylamaz; tam tersine insanlık, cömertlik ve yiğitlik ölçüsünü fren yapar. Gerçek üstünlük zarar verme fırsatını kullanmamaktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle