Leylâ

Klasik Leylâ ile Mecnûn hikâyesini bir bekleyiş alegorisine çeviren bölüm, sevgiliyi göklerden çağırırken ondan ödenmiş bunca bedelin hesabını da sorar ve cevap alamaz.

1. 1

   Hayır! Şark'ın, o hodgâm olmayan Mecnûn-i nâ-kâmın,

   Bütün dünyâda bir Leylâ'sı var: Âtîsi İslâm'ın.

   Günümüz Türkçesi +

   1Hayır! Şark'ın, o kendini düşünmeyen mutsuz Mecnun'un,

   2bütün dünyada tek bir Leylâ'sı var: İslâm'ın geleceği.

   Beyit yorumu +

   Klasik aşk hikâyesi bir kavrama bağlanır ve sevgilinin adı gelecek olur. Mecnun'un "hodgâm olmayan" diye nitelenmesi, arzuyu kişisel olmaktan çıkarıp temsile açar.

2. 2

   Nasıldır mâsivâ, bilmez; onun fânîsidir ancak;

   Bugün, yâdıyle müstağrak yarın, yâdında müstağrak!

   Günümüz Türkçesi +

   1Ondan başkasını bilmez, yalnız ona tutkundur;

   2bugün onun anısına dalmış, yarın da anısında dalmış!

   Beyit yorumu +

   Zaman iki kelimeye indirilir: bugün ve yarın. İkisinde de aynı işin yapılması, bekleyişi bir süreç değil yerinde duran bir tekrar hâline getirir.

3. 3

   Gel ey Leylâ, gel ey candan yakın cânan, uzaklaşma!

   Senin derdinle canlardan geçen Mecnun'la uğraşma!

   Günümüz Türkçesi +

   1Gel ey Leylâ, gel ey candan yakın sevgili, uzaklaşma!

   2Senin derdinle canından geçen Mecnun'la uğraşma!

   Beyit yorumu +

   Sevgili aynı dizede hem çok yakın hem uzaklaşan olarak anılır. Çelişki çözülmediği için çağrı, bir buluşma isteğinden çok mesafenin itirafı gibi durur.

4. 4

   Düşün: Bîçârenin en kahraman, en gürbüz evlâdı,

   Kimin uğrunda kurbandır ki, doğrandıkça doğrandı?

   Günümüz Türkçesi +

   1Düşün: bu çaresizin en yiğit, en gürbüz evladı,

   2kimin uğruna kurban oldu ki doğrandıkça doğrandı?

   Beyit yorumu +

   Çağrı birden yerini hesap sormaya bırakır ve ses sertleşir. Soru sevgiliye yöneltildiği için bekleyişin faturası, bekleyene değil beklenen tarafa çıkarılır.

5. 5

   Şu yüz binlerce sönmüş yurda yangınlar veren kimdi?

   Şu milyonlarca öksüz, dul kimin boynundadır şimdi?

   Günümüz Türkçesi +

   1Şu yüz binlerce sönmüş yurdu kim yaktı?

   2Şu milyonlarca öksüz ve dul şimdi kimin boynunda?

   Beyit yorumu +

   Sayılar iki dizede yüz binden milyona çıkar. Ölçünün büyümesi acıyı anlatmak için değil sorumluluğu tartmak için kullanılır; sorunun muhatabı yine değişmez.

6. 6

   Kimin boynundadır serden geçip berdâr olan canlar?

   Kimin uğrundadır, Leylâ, o makteller, o zindanlar?

   Günümüz Türkçesi +

   1Canından geçip asılanların hesabı kimin boynunda?

   2O katliamlar, o zindanlar kimin uğrunadır, Leylâ?

   Beyit yorumu +

   Aynı soru üçüncü kez sorulur ve bu kez sevgilinin adı araya girer. Adın çağrılması suçlamayı yumuşatmaz; muhatabı belirginleştirdiği için tersine keskinleştirir.

7. 7

   Helâl olsun o kurbanlar, o kanlar, tek sen ey Leylâ,

   Görün bir kerrecik, ye's etmeden Mecnûn'u istîlâ.

   Günümüz Türkçesi +

   1O kurbanlar, o kanlar helal olsun; yeter ki sen ey Leylâ,

   2umutsuzluk Mecnun'u ele geçirmeden bir kerecik görün.

   Beyit yorumu +

   Hesap sorma bir pazarlığa dönüşür: bedel ödenmiş sayılsın, karşılığı tek bir görünme olsun. Talebin "bir kerrecik" diye küçültülmesi, elde kalan payı da gösterir.

8. 8

   Niçin hilkat zemîninden henüz yüksekte pervâzın?

   Şu topraklarda, şâyed, yoksa hiç imkân-ı i'zâzın,

   Günümüz Türkçesi +

   1Neden uçuşun hâlâ yaratılışın zemininden yüksekte?

   2Şu topraklarda ağırlanma imkânın hiç yoksa,

   Beyit yorumu +

   Sevgilinin gelmemesi bir kusur değil, bir konum sorunu olarak sayılır. Yerin ağırlamaya yetmeyeceği ihtimaline geçilince suçlama, beklenenden bekleyenin ülkesine döner.

9. 9

   Şafaklar ferş-i râhın, fecr-i sâdıklar çerâğındır;

   Hilâlim, göklerin kalbinde yer tutmuş, otâğındır;

   Günümüz Türkçesi +

   1Şafaklar yolunun halısı, gerçek sabahlar kandilindir;

   2hilâlim, göklerin ortasında yer tutmuş çadırındır;

   Beyit yorumu +

   Gökyüzü döşenmiş bir konağa çevrilir: halı, kandil, çadır. Yerin yetersiz kaldığı noktada ev kurma işi göğe taşınır; ağırlama hayalle tamamlanır.

10. 10

    Ezanlar nevbetindir: İnletir eb'âdı haşyetten;

    Cihâzındır alemler, kubbeler, inmiş meşiyyetten;

    Günümüz Türkçesi +

    1Ezanlar senin nöbet davulundur; uzakları korkuyla inletir;

    2sancaklar, kubbeler senin çeyizindir; hepsi ilahi iradeden inmiş.

    Beyit yorumu +

    Ses ve yapı bir düğün hazırlığına dönüşür: nöbet, çeyiz. Sevgili beklenen gelin olunca bekleyiş, bitmeyen bir hazırlığın adı hâline gelir.

11. 11

    Cemâ'atler kölendir: Kâ'be'ler haclen... Gel ey Leylâ;

    Gel ey candan yakın cânan ki gâiblerdesin, hâlâ!

    Günümüz Türkçesi +

    1Cemaatler kölen, Kâbe'ler gerdek odandır... Gel ey Leylâ;

    2gel ey candan yakın sevgili; hâlâ görünmezlerdesin!

    Beyit yorumu +

    Hazırlık tamamlanır, çağrı yeniden yapılır ve cevapsız kalır. "Hâlâ" sözü bütün bu düzenlemenin sonucunu tek kelimede toplar: hiçbir şey değişmemiştir.

12. 12

    Bu nâzın elverir, Leylâ, in artık in ki bâlâdan,

    Müebbed bir bahâr insin şu yanmış yurda, Mevlâ'dan.

    Günümüz Türkçesi +

    1Bu naz yeter Leylâ; in artık, yukarıdan in ki

    2şu yanmış yurda Mevlâ'dan sonsuz bir bahar insin.

    Beyit yorumu +

    Bölüm iki kez "in" diyerek biter; istek emre yaklaşır. Bahar sözünün "yanmış yurt" ile yan yana durması, beklenen şeyi bir müjde değil bir tamirat hâline getirir.