Pek Hazin Bir Mevlid Gecesi

Kısa manzume bir mevlid gecesini yas gecesine çevirir; takvimi tek bir aya indirir ve son üç dizede ikili düzenini bilerek bozar.

1. 1

   Yıllar geçiyor ki, yâ Muhammed,

   Aylar bize hep muharrem oldu!

   Günümüz Türkçesi +

   1Yıllar geçiyor ki yâ Muhammed,

   2aylar bizim için hep muharrem oldu!

   Beyit yorumu +

   Takvim tek bir aya indirilir: muharrem. Yasın belirli bir tarihe değil bütün aylara yayılması, kaybı bir olay olmaktan çıkarıp sürekli bir hâle getirir.

2. 2

   Akşam ne güneşli bir geceydi...

   Eyvah, o da leyl-i mâtem oldu!.

   Günümüz Türkçesi +

   1Akşam ne güneşli bir geceydi...

   2Eyvah, o da yas gecesi oldu!

   Beyit yorumu +

   Bir gece hem güneşli hem yaslı olarak anılır. Zıtlığın açıklanmaması, mevlid gecesinin eski hâli ile bugünkü hâli arasındaki farkı tek dizede bırakır.

3. 3

   Âlem bugün üç yüz elli milyon

   Mazlûma yaman bir âlem oldu!

   Günümüz Türkçesi +

   1Dünya bugün üç yüz elli milyon

   2mazlum için ağır bir dünya oldu!

   Beyit yorumu +

   Manzumenin tek sayısı burada geçer: üç yüz elli milyon. Duyguyu nüfusla ölçmesi, ağıdı kişisel bir yakınmadan çıkarıp sayılabilir bir iddiaya bağlar.

4. 4

   Çiğnendi harîm-i pâki şer'in;

   Nâmûsa yabancı mahrem oldu!

   Günümüz Türkçesi +

   1Şeriatın temiz mahremi çiğnendi;

   2namusa yabancı olan mahrem oldu!

   Beyit yorumu +

   Aynı kökten iki kelime karşı karşıya konur: mahrem ile yabancı. Sınırın yer değiştirmesi kaybı toprakla değil kimin nereye girebildiğiyle ölçer.

5. 5

   Beyninde öten çanın sesinden

   Binlerce minâre ebkem oldu.

   Günümüz Türkçesi +

   1Tepesinde çalan çanın sesinden

   2binlerce minare dilsiz kesildi.

   Beyit yorumu +

   İki ses karşılaşır ve biri ötekini susturur. Minarelerin binlerce diye sayılması, susmayı tek tek değil toplu bir kesinti olarak kaydeder.

6. 6

   Allah için, ey Nebiyy-i ma'sûm,

   İslâm'ı bırakma böyle bîkes,

   İslâm'ı bırakma böyle mazlûm

   Günümüz Türkçesi +

   1Allah için, ey masum peygamber,

   2İslâm'ı böyle kimsesiz bırakma,

   3İslâm'ı böyle mazlum bırakma.

   Üçlük yorumu +

   Manzume ikili düzenini bozarak üç dizeyle biter. Aynı cümlenin yalnız son kelimesi değiştirilerek tekrarlanması, isteği bir dua olmaktan çıkarıp ısrara dönüştürür.