Masivadan Uzak Olayım

Şair, Tanrı dışındaki bağlardan sıyrılmayı; riya, kibir, kin ve benliği yıkarak aşk yolunda Ferhat ve Şeyh San’an örnekleriyle kendini dönüştürmeyi ister.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Mâsivâdan fârig u âzâd olayım bir zaman

   El çeküp hep âşinâdan yâd olayım bir zaman

   1Bir süre Tanrı dışındaki her şeyden vazgeçip özgür olayım.

   2Bütün tanıdıklardan el çekip bir süre yabancı kalayım.

   Masiva, Tanrı dışında gönlü bağlayan her şeyi kapsar; şair bunlardan özgürleşmek ister. Tanıdıklardan el çekip yabancı kalma dileği, arınmayı yalnız düşüncede değil toplumsal bağlarda da uygulanacak bir ayrılığa dönüştürür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ey tarîkat şerbetinden nûşedüp bir dolu câm

   Bu harâb olasıda âbâd olayım bir zaman

   1Tarikat şerbetinden dolu bir kadeh içip,

   2Bu yıkılası dünyada bir süre mamur olayım.

   Tarikat şerbeti manevi eğitim ve vecdi içilen bir kadeh gibi sunar. “Yıkılası” denen dünyada mamur olma isteği, dış düzenin çöküşüne karşı iç dünyanın bu içkiyle yeniden kurulmasını amaçlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Âkıbet işretserâ-yi âleme kıldım vusûl

   Kande baksam mâsivâ nakşı görürüm sağ u sol

   1Sonunda dünya eğlence evine ulaştım.

   2Nereye baksam sağda solda Tanrı dışındaki varlıkların izini görüyorum.

   Dünya bir eğlence evi olarak görünse de her yanda masiva nakışları vardır. Şairin gördüğü biçimleri kabul ettiğini söylemesi, dış görünüşlerin etkisine kapıldığını itiraf eder ve hikmete alışma ihtiyacını doğurur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Eyledim her gördüğümden hayli bir sûret kabul

   ben bu kâr-ı hikmete mu’tâd olayım bir zaman

   1Gördüğüm her şeyden uzun süre bir biçim benimsedim.

   2Bir süre bu hikmet işine alışayım.

   Şair gördüğü her şeyden bir suret kabul ettiğini, ardından hikmet işine bir süre alışmak istediğini söyler. Dış biçimlerin çokluğu ile hikmete alışma arzusu yan yana gelerek bakışın görünüşten kavrayışa çevrilmesini hazırlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Yetişir tîr i felekten eyledim tahsîl-i kâm

   Gayri lâzımdır ferâgat gûşesinde bir makam

   1Yeter; feleğin okundan murat toplamaya çalıştım.

   2Artık feragat köşesinde bir makam gereklidir.

   Feleğin oklarından murat elde etmeye çalışmak artık “yetişir” sözüyle durdurulur. Şair bundan sonra feragat köşesinde bir makam ister; dış darbelerden pay çıkarmak yerine geri çekilişi yerleşilecek manevi konum sayar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Reddedip zühd ü riyâ tesbîhini elde müdâm

   Şeyh San’an sâhib-i evrâd olayım bir zaman

   1Sürekli elimde tuttuğum züht ve riya tespihini reddedip,

   2Bir süre dualar sahibi Şeyh San’an olayım.

   Sürekli elde tutulan züht ve riya tespihi reddedilir; gösterişe dönüşmüş dindarlıkla bağ kesilir. Şeyh San’an gibi evrat sahibi olma dileği, alışılmış itibarı aşka açan sarsıcı bir dönüşüm örneğine yönelir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Ol lebi şîrin tek olsun vâdi-i vasla karâr

   Devletinde uğruna sarfedeyim her nem ki var

   1O tatlı dudak yeter ki kavuşma vadisinde dursun.

   2Onun saltanatında neyim varsa yoluna harcayayım.

   Tatlı dudaklı sevgilinin kavuşma vadisinde kalması yeterli görülür; şair onun devleti içinde sahip olduğu her şeyi yoluna harcamaya hazırdır. Kavuşma umudu, maddi ve manevi varlığın gönüllü biçimde feda edilmesiyle ölçülür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Seyl-i aşkım eyleyüp kûh-i vücûdumdan güzâr

   Tîşe-i hicr ü gama Ferhad olayım bir zaman

   1Aşk selimi varlık dağımdan geçirip,

   2Bir süre ayrılık ve gam kazmasına Ferhat olayım.

   Aşk seli şairin varlık dağından geçerken ayrılık ve gam bir kazma gibi çalışır. Ferhat’a dönüşme dileği, benliği aşk uğruna oyan zahmeti efsanevi dağ delme örneğiyle açıklar; hedef dış dünya değil kendi varlığıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Yıkayım buğz u hased deyrini nâlân edeyim

   Hem riyâ vü kibrim eşkâlin perîşân edeyim

   1Kin ve haset tapınağını yıkıp inleteyim.

   2Riya ve kibrimin biçimlerini de dağıtayım.

   Kin ve hasedin tapınağı yıkılmak ve inletilmek istenir; ardından riya ile kibrin bütün biçimleri dağıtılır. Arınma tek bir kusuru azaltmakla kalmaz, benliğin düşmanlık ve gösteriş üreten yerleşik yapılarını birlikte parçalar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Ey Ömer mülk-i vücûdu hâke yeksân edeyim

    Hâne-i gönlüm gibi berbâd olayım bir zaman

    1Ey Ömer, varlık ülkesini toprakla bir edeyim.

    2Bir süre gönül evim gibi perişan olayım.

    Son beyitteki “bir zaman” dileği, şiir boyunca istenen dönüşümün süre ve sabır gerektirdiğini hatırlatır. Berbat olmuş gönül evi, masivadan temizlendikten sonra yeni bir manevi kuruluşun boş alanı hâline gelir.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle