Men Arefden Okuyup İrfân Olan Gelsün Bize

Gelsün bize redifi, irfan ve ledün bilgisini nefsi kurban etme, aşk denizine dalma, Lokman gibi derde derman olma ve dergâh eşiğinde toprağa karışma çağrısıyla birleştirir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Men ‘arefden okuyup ‘irfân olan gelsün bize

   Hem ledünn âgâhı hem sultân olan gelsün bize

   1‘Men aref’i okuyup irfan sahibi olan bize gelsin.

   2Hem ledün bilgisinden haberdar hem sultan olan bize gelsin.

   Redif bir davet gibi görünse de aslında bir eleme listesidir: her beyit kimin gelebileceğini yeniden daraltır. İlk şart iki katlıdır; hem “men aref” dersinden irfana varmak hem ledün bilgisinden haberdar olmak. Sultân sözcüğü de gelenin dilenci değil, kendi üstünde hüküm sahibi olmasını ister.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Gâhi kassâb gâh cellâd gâh ‘Azrâilleyin

   Tîglayup nefsin bugün kurbân olan gelsün bize

   1Bazen kasap, bazen cellât, bazen Azrail gibi olup

   2bugün nefsini kılıçtan geçirerek kurban olan bize gelsin.

   Beyit üç sert figürü art arda dizer: kassâb, cellâd ve Azrail. Ancak kurban edilen dışarıdan biri değil, kişinin kendi nefsidir; tîglamak fiili bu iç mücadelenin tarihsel mecazıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Biz bu ilde cânımız kıydık cinân aldık yerin

   Şöyle biñ cân terkiniñ şâhân olan gelsün bize

   1Bu dünyada canımıza kıydık, yerine cennetleri aldık;

   2bin canı terk edişi şahlara yaraşır olan bize gelsin.

   Burada konuşan çoğula geçer ve yapılmış bir takası anlatır: can verilmiş, karşılığında cinân alınmıştır. İkinci dize pazarlığı büyütür; bir can değil biñ can terk edilmelidir ve bunu yapan kişi şâhân, yani hükümdarlar sınıfından sayılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bahr-ı ‘ışka girmeyen bilmez o deryâ talgasın

   Kim o deryâyı talup ‘ummân olan gelsün bize

   1Aşk denizine girmeyen o denizin dalgasını bilmez;

   2o denize dalıp okyanus olan bize gelsin.

   Bilgi bu beyitte deneyime bağlanır: denize girmeyen dalgayı bilmez. Aranan kişi de kıyıdan bakan değil, deryâya dalıp kendisi ummân olandır. Dalmak ile okyanuslaşmak arasındaki geçiş, bilmeyi seyretmekten çıkarıp dönüşmenin karşılığı yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Derdini dermân bilen zârifleriñ derdin bilür

   Derde dermân eyleyen Lokmân olan gelsün bize

   1Derdini derman bilen, zariflerin derdini bilir;

   2derde derman eden Lokman olan bize gelsin.

   Beyit derdi önce bir bilgi kaynağı sayar: kendi derdini derman bilen kişi başkalarının derdini de tanır. Zârif sözcüğü acı çekenleri incelmiş bir topluluk gibi anar. Lokmân adı da hekimliği tıp bilgisi olarak değil, acıyı tanımanın sonucu olarak getirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Şeyh Hulûsî yüz sürüp dergâh eşigin ‘ışk-ile

   ‘Âlem içre hâk-ile yeksân olan gelsün bize

   1Ey Şeyh Hulûsî, aşk ile dergâh eşiğine yüz sürüp

   2dünyada toprakla bir olan bize gelsin.

   Makta daveti yerle bir olmakla kapatır: dergâh eşiğine yüz sürmek, sonra hâk ile yeksân olmak. Yükselme dili şiirin başındaki sultân ve şâhân sözcüklerinden buraya kadar tersine çevrilmiştir; kabul edilecek kişi taht isteyen değil, toprak seviyesine inendir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle