Mürşid İzin Âdem Özin Bildiñ İse Seyrân Seniñ

Mürşidin izinden insanın özüne yürüyen gazel, kesrette vahdeti tatmayı, beden ve varlıktan vazgeçmeyi, yokluk yolunda rahmet suyuyla arınmayı anlatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Mürşid izin âdem özin bildiñ ise seyrân seniñ

   Kesretde sırr vahdet meyin kandıñ ise hayrân seniñ

   1Mürşidin izini ve insanın özünü bildiysen seyir senindir.

   2Çoklukta birlik sırrının şarabına kandıysan hayranlık senindir.

   Matla ‘senin’ redifini kurar ve her kazancı bir şarta bağlar. Mürşidin izi dışarıda, âdemin özü içeridedir; ikisi birlikte bilinince seyir mülk gibi devredilir. Kanmak ise susuzluğun bitişi değil, hayranlığın başlangıcı sayılır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Şîrîn lebiñ kevser diliñ bir kez kanan neyler meyi

   Halvet olup Hakk birligin gördüñ ise mihmân seniñ

   1Şirin dudağın, Kevser gibi dilin; ona bir kez kanan şarabı neylesin?

   2Halvete girip Hakk'ın birliğini gördüysen konuk senindir.

   İkinci beyit önceki şarabı geçersiz kılar: Kevser tadan ağız için mey artık fazlalıktır. Halvet kalabalıktan çekilmeyi anlatır ama sonucu konukluktur; yalnızlığa girenin karşısına ağırlanacak birinin çıkması beklenmedik bir dönüştür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Yoldan haber ister iseñ nâzik teniñ kıymak imiş

   Varlıklarıñ yağma idüp koydıñ ise cânân seniñ

   1Yoldan haber istersen nazik bedeninden vazgeçmek gerekmiş.

   2Bütün varlıklarını yağmalatıp bıraktıysan sevgili senindir.

   Üçüncü beyitte yolun haberi bir fiyat listesi gibi verilir: önce nazik ten, sonra bütün mülk. ‘Yağma’ sözü vazgeçişi düzenli bir bağıştan çıkarıp denetimsiz bir dağılmaya çevirir; elde kalan tek şey sevgilidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Şâhım saña telkîn idüp yokluk yolın gösterdigi

   Sâfî kalup rahmet suyın yunduñ ise îmân seniñ

   1Şahım sana telkin verip yokluk yolunu gösterdi;

   2arınmış kalıp rahmet suyuyla yıkandıysan iman senindir.

   Dördüncü beyit telkini bir yol tarifi olarak anar; gösterilen yön varlık değil yokluktur. Yıkanma imgesi bu yokluğu kirden arınmayla eşler: iman, inanılan bir önerme değil sudan yeni çıkmış bir hâl gibi tarif edilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Her gördigiñ hikmet deyü saffet ile vasf eyleyüp

   Nutkıñ dirüp kalbiñ Hulûs yazdıñ ise fermân seniñ

   1Her gördüğünü hikmet diye arılıkla niteleyip

   2sözünü derleyerek kalbini yazdıysan, ey Hulûsî, ferman senindir.

   Mahlas beyti bakışı yargılamadan nitelemeye çevirir: görülen her şey hikmet sayılınca itiraz yerini tasvire bırakır. Sözü derleyip kalbi yazmak dağınık hâli metne dönüştürmektir; ferman da ancak böyle yazılmış bir kalpten çıkar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle