Merhaba hoş geldin ey ruh-i revanım

Redifi “merhaba” olan dört beyitlik bir karşılama gazeli. Sevgiliye söylenen selam, dudak-nefes-can zinciriyle diriltme mazmununa bağlanır; şiir son beyitte açılış dizesine dönerek kapanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Merhaba hoş geldin ey ruh-i revanım, merhaba

   Ey şeker leb dilber-i şirin zebanım, merhaba

   1Merhaba, hoş geldin ey akıp giden canım, merhaba

   2Ey şeker dudaklı, tatlı dilli dilber, merhaba

   Matla bir karşılaşmayı anlatmaz, karşılama sözünün kendisini redif yapar: “merhaba” dizenin hem başında hem sonunda durur ve beyti bir kapı gibi açıp kapatır. “Ruh-i revan” hem “akıp giden ruh” hem “canım” demektir; sevgiliyi selamlayan, aslında kendi canını karşılamış olur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Çün lebün cem-i cem oldu nefha-i ruhu-l Kudüs

   Ey cemilüm ve'y cemalim bahrü kanum Merhaba

   1Çünkü dudağın cem'ü'l-cem' oldu, Rûhu'l-Kudüs'ün nefesi

   2Ey güzelim, ey cemâlim, denizim ve madenim, merhaba

   “Cem-i cem”, tasavvufta birliğin de aşıldığı makamın adı olan cem'ü'l-cem' okunuyor; Nesîmî sevgilinin dudağını doğrudan o makama bağlıyor. Rûhu'l-Kudüs Cebrail'dir ve nefhası ölüyü dirilten nefestir, dudak böylece hem söz hem diriliş kaynağı sayılır. Son sözcük “kanum”, klasik “bahr ü kân” ikilisi gereği “kânım” (madenim) okundu.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ey melek suretli dilber, can fedadır yoluna

   Lahmine lahmi' dedün çün, kanı kanum merhaba

   1Ey melek yüzlü dilber, yoluna can fedadır

   2“Etin etimdir” dedin ya, kanın kanımdır, merhaba

   Beyit, Hz. Peygamber'in Ali'ye söylediği rivayet edilen “lahmüke lahmî, demmüke demmî” sözünü çağırır; kaynak nüshada ibare “Lahmine lahmi'” diye bozulmuştur. Et ve kan üzerinden kurulan bu özdeşlik, önceki beytin dudak-nefes zincirini bedene indirir: “can fedadır” burada süs değil, verilmiş bir söz gibi durur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Geldi yarim naz ile sordu: Nesimi nicesen

   Merhaba hoş geldin ey ruhi revanım merhaba

   1Yârim naz ile geldi, sordu: Nesîmî, nicesin?

   2Merhaba, hoş geldin ey akıp giden canım, merhaba

   Son beyit matla dizesini olduğu gibi geri getirir; şiir başladığı yere dönerek kapanır. Mahlas bir imza olarak değil, sevgilinin ağzından sorulan sorunun içinde geçer: şair kendi adını ancak yâr söylediğinde duyar, cevabı da açılıştaki selamı tekrar etmek olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle