Mest-i bî-had edeli herkesi sahbâ-yı emel
Emel şarabının herkesi ölçüsüz sarhoş etmesiyle dünya meclisinde kavga başlar. Şair; hırs, kader, tamah, umut ve mal toplama üzerinden arzunun insanı nasıl sürüklediğini anlatır, sonunda tecelli nuru yoksa emelin bir suret putuna dönüşeceğini söyler.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Mest-i bî-
Bezm-i âlemde zuhûr eyledi gavga-yı emel
Şeb-i insân çeşme-i hırs ile lâlde iken
Eylemiş var mı cihânda aceb îfâ-yı emel
-ı kazâda bulunursa kaydı
Bî-hatâ sâbit olur hatt-ı davâ-yı emel
Rehber-i aşk-ı tama u gaflet ile her şeb arz
Geçer eyler de dilden nice illâ-yı emel
Gülşen-i dilde esip bâd-ı nesîm-i ümîd
Olur âşüfte dem-â-dem gül-i ranâ-yı emel
Hürmet ü âlî suâlinden edip sarf-ı nazar
Celb-i mâl eylemedir şimdiki âdâ-yı emel
-ı cünûn etti nice akl-ı zaîf
Şekl-i Leylâ görünüp çeşmine sîmâ-yı emel
Feyz-yâb olmaz ise Hikmet
Bâbil-i sûret olur sanma hayâl-i emel
1Emel şarabı herkesi sınırsız sarhoş edeli
2Dünya meclisinde emel kavgası ortaya çıktı.
3İnsan gecesi hırs çeşmesiyle lal olmuşken
4Dünyada emelini bütünüyle gerçekleştiren var mı?
5Kaderin korunmuş levhasında kaydı bulunursa
6Emel davasının yazısı yanılmadan sabit olur.
7Tamah aşkı ve gaflet her gece kılavuz olunca
8Gönülden emele dair nice “ancak” geçip gider.
9Ümit meltemi gönül bahçesinde esince
10Emelin güzel gülü durmadan perişan olur.
11Saygıyı ve yüce soruyu bir yana bırakıp
12Şimdiki emel âdeti mal toplamaktır.
13Nice zayıf aklı çılgın Kays’ın izleyicisi yaptı;
14emelin yüzü gözlerine Leyla biçiminde göründü.
15Ey Hikmet, tecelli nurundan feyiz almazsa
16Emel hayalini suretten ibaret bir Babil sanma.
Metnin kaynağı
Şiir, bağlı kaynakta Şeyhülislâm Ârif Hikmet Bey adına kayıtlıdır; başlık, gövde ve şair kimliği sabit kaynak zinciriyle eşleştirilmiştir.
Atıf kanıtını aç ↗Metin, Wikimedia Commons taramasının ilgili sayfasına bağlıdır. Günümüz Türkçesi ve açıklamalar ayrı editoryal katmandır.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Her beyitte yinelenen emel, önce şarap ve dava, sonra gül, âdet ve Leyla suretidir. Kays örneği, zayıf aklın arzuya nasıl bağlandığını gösterir. Son beyit dış görünüşün cazibesini ilahî aydınlanmadan yoksun bir Babil putu olarak eleştirir.