Sarhoş Olduğuma Şaşmayın
Şair manevi sarhoşluğunu sâkînin sunduğu kadeh ve aşk ehlinin sıcaklığıyla açıklar. Yakınlık ülkesinden gurbet evine gelişi kalp ülkesini yıkar; viraneye uğrayan Himmet, bu kalbi yeniden bayındır kılmasını Tanrı’dan ister.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Mest olduğum etmen aceb
uğramışım
1Sarhoş oluşuma şaşmayın.
2Şarap küplerinin bulunduğu yere uğramışım.
- 2
Âşıkları mest eyleyen
uğramışım
1Âşıkları manevi sarhoşluğa düşüren.
2Görkemli bir köşke uğramışım.
Âşıkları kendinden geçiren mekânın köşke benzetilmesi, meyhaneyi değersiz değil görkemli kılar. Manevi haz, sıradan dünyanın ölçülerini tersine çevirir.
- 3
Bir gördüm anda ben
Sâgar ile şerbet sunar
1Orada bir sâkî gördüm.
2Kadehle şerbet sunuyordu.
Sâkînin kadehle şerbet sunması, aşk bilgisinin bir rehber aracılığıyla verildiğini gösterir. Şair içeceği kendisi üretmez; ona uzatılan payı kabul eder.
- 4
sundu destime
Meyhâneye uğramışım
1Elime bir kadeh verdi.
2Meyhâneye uğramışım.
Kadehin ele verilmesi, önceki sunuşu kişisel tecrübeye dönüştürür. Meyhaneye uğramak böylece uzaktan bakılan sembol değil, şairin doğrudan katıldığı bir karşılaşmadır.
- 5
İrdim idi
Cân iline ünsiyyete
1Yakınlık makamına erişmiştim.
2Can ülkesinde dostluğa kavuşmuştum.
Yakınlık makamı ve can ülkesindeki dostluk, sarhoşluğun asıl kaynağını açıklar. Kendinden geçiş, ilahi yakınlığın ve ruhsal ünsiyetin verdiği yoğun sevinçtir.
- 6
Gelip bu dâr-ı gurbete
Bigâneye uğramışım
1Bu gurbet yurduna gelince.
2yabancılıkla karşılaşmışım.
Gurbet yurduna gelişle yabancılık başlar. Şair önceki yakınlık hâlinden uzak düşünce kendi dünyasına bile yabancılaşır; sarhoşluk kaybedilen yurdun hatırasını taşır.
- 7
Dil mülkünü ettim tebah
Kılsam aceb mi âh ü vah
1Gönül ülkesini harap ettim.
2Ah edip inlesem buna şaşılır mı?
Gönül ülkesini harap ettiğini kabul eden anlatıcı, ah edip inlemesini bu öz eleştiriye bağlar. Yıkım yalnız dış koşulların değil, kendi davranışlarının da sonucudur.
- 8
Mamûr ide kalbim İlâh
uğramışım
1Tanrı kalbimi yeniden onarsın.
2Vîrâneye uğramışım.
Kalbin yeniden bayındır kılınması Tanrı’dan istenir. Virane imgesi umutsuzlukta kalmaz; ilahi onarım ihtimali, harap gönlü yeniden yaşanabilir bir yere çevirebilir.
- 9
Aşk ehlinin germiyyeti
Artırdı dilde hâleti
1Aşk ehlinin sıcaklığı.
2gönlümdeki coşkuyu artırdı.
Aşk ehlinin sıcaklığı gönüldeki coşkuyu artırır; manevi hâl tek başına değil, topluluk içinde güçlenir. Birim meclisin insana geçen canlı etkisini anlatır.
- 10
Ben dahi bilmem HİMMETİ
Âyâ neye uğramışım
1Basılı ‘HİMMETİ’ yüzeyinin cümledeki görevi kapalıdır; ‘ben de bilmem’ sözü güvenle okunur.
2Acaba neye uğramışım?
İlk dizedeki basılı ‘HİMMETİ’ biçiminin cümledeki görevi kesinleştirilmeden bırakılır; yalnız ‘ben de bilmem’ sözü güvenlidir. Ardından gelen soru, şairin yaşadığı manevi sarhoşluğu açıklayamadığını açıkça sürdürür.
Metnin kaynağı
Şeyh Himmet Efendi isnadı basılı bölüm, görünür mahlas ve kamu akademik kimlik otoritesiyle bağlandı. Eş ad uyarısı: 16. yüzyıl Alevi-Bektaşi şairi Kul Himmet ve Himmet-zâde Abdî ile birleştirilmez; Derviş Himmet görünür mahlası ve Bayramî şeyh kimliği birlikte aranır.
Atıf kanıtını aç ↗Sadeddin Nüzhet Ergun tarihî baskısı; Şeyh Himmet Efendi bölümü, basılı No. 5; 10 birim/20 dize; sabit sürüm Ergun-1938-HIMMET-5. Özgün yüzey ve apparatus korunmuş, kapalı basılı biçimlerde tahmin yapılmamıştır.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.Bir hata mı var? Bildirin
Sırada ne var?
Vakti-i seherdeŞeyh Himmet Efendi · Nefes/ilahi→
Sarhoşluğa şaşılmaması istenir; çünkü şair manevi içkinin bulunduğu yere uğramıştır. İlk birim sonucu değil sebebi öne çıkarır ve hâlin bilinçsiz bir taşkınlık olmadığını söyler.