Mestâne-i peymâne-i meyhâne-i aşkım

Her beyti “-âne-i aşkım” redifiyle biten bir gazel; şair sırasıyla aşk meyhanesinin sarhoşu, aşkın kadehi, aşka yabancı görünen sır sahibi ve aşkın yuvası olduğunu söylüyor. Aynı ek her beyitte başka bir kimliğe bağlanıyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Mestâne-i peymâne-i meyhâne-i aşkım

   Tâ rûz-ı ezelden beri dîvâne-i aşkım

   1Aşk meyhanesinin kadehinden sarhoş olanım;

   2ta ezel gününden beri aşkın divanesiyim.

   Matla üç terkibi iç içe geçiriyor: meyhane aşkın, kadeh meyhanenin, sarhoş da kadehin. Zincir sondan başa okununca konuşanın kendisine varıyor. İkinci dize bu sarhoşluğu “rûz-ı ezel”e bağlayarak onu sonradan edinilmiş bir hâl olmaktan çıkarıp yaradılışa yazıyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Pür-neş'e-i âsâr-ı tecellâ-yı şuhûdum

   Hûn-âb-ı cigerden dolu peymâne-i aşkım

   1Gözle görülen tecellinin izleriyle neşe doluyum;

   2ciğer kanıyla dolu aşk kadehiyim.

   Kadeh bu kez şarapla değil ciğer kanıyla dolu; neşe ile kanamanın aynı kapta durması beytin taşıdığı gerilim. “Tecellâ-yı şuhûd” gözle görülen tecelli demek — şair sevincini hayalden değil bizzat gördüğü şeyden aldığını söyleyerek iddiasını sağlamlaştırıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ben mahrem-i esrâr-ı şu'ûnât-ı kazâyım

   Sûrette egerçi yine bîgâne-i aşkım

   1Ben kaderin işlerine ait sırların mahremiyim;

   2görünüşte ise yine aşka yabancı sayılırım.

   Beyit iç ve dış görünüşü ayırır: konuşan kader işlerinin sırlarına mahrem olduğunu, buna karşılık görünüşte aşka yabancı kaldığını söyler. ‘Sûrette’ sözü iki katmanın menteşesidir; bu saklılık başka bir gelenek adına bağlanmadan şiirin kendi karşıtlığıyla açıklanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Havf eylemezem rahş-ı peykân-ı kazâdan

   Zahm-ı gam-ı cânân ile mestâne-i aşkım

   1Kaza okunun temrenindeki parıltıdan korkmam;

   2sevgilinin gam yarasıyla aşkın sarhoşuyum.

   Kaza oku artık korkutmuyor, çünkü sevgilinin gamı zaten bir yara açmış ve o yara sarhoşluk veriyor. Acı böylece koruyucu bir zırha dönüşüyor. Bu dize kaynakta kalıptan bir hece eksik dizilmiş; olduğu gibi bırakıldı, dizeye hece eklenmedi.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Cibrîl 'e serim cilve-geh-i şevk olur Ekrem

   Gülzâr-ı muhabbette aceb lâne-i aşkım

   1Ekrem, başım Cebrail'e şevkin göründüğü yer olur;

   2muhabbet gül bahçesinde şaşılacak bir aşk yuvasıyım.

   Mahlas beytinde âşığın başı Cebrail'in şevkle seyrettiği bir yere dönüşüyor; melek burada üstün taraf değil, seyirci. “Lâne” yuva demek ve gazelin sonunda aşk uçup giden bir hâl olmaktan çıkıp muhabbet bahçesine kurulmuş bir yuva olarak sabitleniyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle