Mevālį zümresinüñ aķdemi ol źāt-ı Ǿālį-şān

Şinâsî-zâde Efendi'nin harap evi mühendisçe tasarımla yenilemesi, görev geçmişi ve yapının güzelliğiyle 1156'da tarihlenir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Mevālį zümresinüñ aķdemi ol źāt-ı Ǿālį-şān

   Ħarāb-ābād iken bu mesken-i pāk-i ŧarab-zāyı

   1İlim sınıfının en kıdemlisi olan o yüce kişi,

   2bu temiz, sevinç veren mesken harap durumdayken,

   Şinâsî-zâde, ilim ve yargı sınıfının en kıdemli kişisi diye tanıtılır; karşısında ise harap durumdaki temiz ve sevinç veren mesken vardır. Beyit, sahibin yüksek toplumsal konumuyla yenilenmeyi bekleyen ev arasında belirgin bir başlangıç karşıtlığı kurar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Mühendis-kār-ı ŧabǾıyla olup taĥdįdine sāǾį

   Binā vü ŧarĥ-ı raǾnā fikr iderdi beyt-i aǾlāyı

   1mühendis yaratılışıyla sınırlarını belirlemeye çalışıp,

   2yüce evin güzel yapısını ve tasarımını düşündü.

   ‘Mühendis-kâr’ yaratılış, ev sahibinin yapıya bilinçli bir tasarımla yaklaştığını gösterir. Sınırları belirleme, bina ve güzel planı düşünme adımları, harap meskenin rastlantısal değil hesaplanmış bir mimari emekle dönüşeceğini anlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   İki defǾa olup Eyüb ü soñra Filibe’ye ķāđį

   Varup iffetle icrā itmişidi şerǾ-i ġarrāyı

   1İki kez Eyüp'e, sonra Filibe'ye kadı olup,

   2giderek parlak şeriatı iffetle uygulamıştı.

   Eyüp ve Filibe kadılıkları, Şinâsî-zâde'nin ev yapımından önceki kamu görevlerini sıralar. Parlak şeriatı ‘iffetle’ uygulaması, meslekî hareketliliği yalnız makam değişikliği olarak değil, ahlâkî bir görev icrası olarak çerçeveler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Cihānuñ rütbe fikri fāide itmez diyü soñra

   Olup Śofya müşerref kıldı ol şehr-i feraĥ-zāyı

   1Dünya makamını düşünmenin faydası yok deyip sonra,

   2Sofya'ya giderek o ferah şehri şereflendirdi.

   Dünya rütbesini düşünmenin yararsızlığı söylenirken, Sofya'ya gidiş yine şehri şereflendiren bir hareket sayılır. Beyit makam hırsını reddeder, fakat hizmetin kamusal değerini korur; kişinin itibarı unvandan çok bulunduğu yere kattığı ferahla ölçülür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Gelüp soñra şurūǾ itdi bināya eyledi itmām

   Ħudā Ǿömrin ziyāde ide maǾmūr oldı her cāyı

   1Dönüp yapıya başladı ve onu tamamladı;

   2Tanrı ömrünü artırsın, her yeri bayındır oldu.

   Uzun görev dolaşımından sonra eve dönülür, inşaata başlanır ve yapı tamamlanır. Her yanın bayındır olması, ilk beyitteki harap durumun doğrudan karşılığıdır; Tanrı'nın ömrünü artırması duası da tamamlanan evle sahibinin hayatını birlikte sürdürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Żamįrinden geçüp bu mıśraǾ-ı pāk oldı tārįħi

   Şināsį-zāde zįbā yapdı bu beyt-i dilārāyı

   1Gönlünden geçen bu temiz dize tarih oldu:

   2Şinâsî-zâde bu gönül süsleyen evi güzel yaptı.

   Son beyit tarih dizesinin şairin zihninden geçtiğini açıkça belirtir. Şinâsî-zâde'nin evi ‘zîbâ’ yapması, fiziksel yapımı gönül alan estetik sonuçla birleştirir; isim, yapı ve tarih hesabı tek cümlede kapanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle