Târîḫ-i Ṣadâret (T60)

Ali Paşa’nın sadrazamlığını kutlayan on beyit, Nâd-ı Ali duasından tarihsel cömertlik örneklerine uzanan övgüyü düzen, adalet ve ebced kapanışıyla tamamlar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Mübârek-bâd geldi mevsim-i ḫoş-ḥâli-i ‘âlem

   Zamân-ı pür-neşâṭ u rûzigâr-ı şevḳ-i bî-hem-tâ

   1Dünyanın güzel hâlli mevsimi kutlu geldi;

   2neşe dolu zaman ve eşsiz coşku devri başladı.

   Dünyanın güzel hâlli mevsiminin gelişi, neşe ve benzersiz coşku çağının başlaması diye kutlanır. Mevsim sözü gerçek hava değişiminden çok yeni sadrazamlık döneminin siyasal ferahlığıdır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Olurdı rûz u şeb nâd-ı ‘aliyyen virdini kerrâr

   ‘İbâdıñ da‘veti oldı ḳarîn-i ‘âlem-i bâlâ

   1Gece gündüz Nâd-ı Ali duasını tekrar tekrar okurdu;

   2kulların çağrısı yüce âleme ulaştı.

   Gece gündüz tekrarlanan Nâd-ı Ali duası, kulların çağrısının yüce âleme ulaşmasıyla karşılık bulur. Atama haberi, şiirin inanç dünyasında sürekli yakarışın cevabı gibi sunulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ḫoşâ kim nâm-dâş-ı Murtażâ ya‘nî ‘Aliyyü’ẕ-ẕât

   Vekîl-i salṭanatü’l-Ḥaḳ Niẓâmü’l-mülk-i ṣadr-ârâ

   1Ne güzel: Murteza’nın adaşı, yani yüce kişilikli Ali,

   2Tanrı’nın saltanat vekili ve ülke düzeninin sadrazamıdır.

   Murteza'nın adaşı Ali Paşa, yüce kişilik ve Allah'ın saltanat vekili unvanlarıyla sadrazamlığa yerleştirilir. Bu dinî-siyasal unvanlar tarihsel methiye dilidir, kişiye ilahî yetki vermez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Kerîm-i Bermekî-sâil raḥîm ü Âṣaf-ı ‘âdil

   Saḫayyu’ṭ-ṭab‘-ı dânâ-dil vezîr-i efḫam u vâlâ

   1Bermekî gibi cömert, merhametli ve adaletli bir Âsaf;

   2cömert yaradılışlı, bilge gönüllü, ulu ve yüce bir vezirdir.

   Ali Paşa Bermekî gibi cömert, merhametli ve adaletli bir Âsaf olarak övülür. Cömert yaradılış, bilge gönül ve yüce vezirlik sıfatları makamın ideal niteliklerini üst üste bindirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   ‘Ali-Şîri ider baḫşâyişi taḫcîl bî-şübhe

   Cevâd-ı Iṣfahânî olmaz aña cûdda hem-tâ

   1Bağışı kuşkusuz Ali Şîr’i utandırır;

   2İsfahanlı Cevad bile cömertlikte ona denk olmaz.

   Paşa'nın bağışının Ali Şîr'i utandıracağı, İsfahanlı Cevad'ın bile ona denk olamayacağı söylenir. Tarihsel cömertlik örnekleri gerçek bir yarışın tarafı değil karşılaştırmalı abartının ölçüsüdür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Meh-i pür-nûr-ı devlet mihr-i burc-ı ma‘deletdir çün

   Ṣaḥn-ı vâlâsı olsa bâl-i Cibrîle n’ola hem-tâ

   1O, devletin ışık dolu ayı ve adalet burcunun güneşidir;

   2yüce avlusu Cebrail’in kanadına denk sayılsa şaşılmaz.

   Ali Paşa devletin ışıklı ayı ve adalet burcunun güneşi sayılır; yüce avlusu Cebrail'in kanadına denk tutulur. Göksel ve melekî imgeler saray mekânını kutsal parlaklıkla büyütür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Cihân-ı bî-direngi maḳdemiyle ḳıldı âsûde

   Derûn-ı ‘âleme ḳıldı Ḫudâ ẕâtın ṣafâ-baḫşâ

   1Gelişiyle kararsız dünyayı huzura kavuşturdu;

   2Tanrı onun kişiliğini dünyanın içine ferahlık veren kıldı.

   Gelişinin kararsız dünyayı huzura kavuşturduğu, Allah'ın onun kişiliğini âleme ferahlık veren kıldığı söylenir. Evrensel huzur iddiası atamanın saray merkezli sevinç anlatısıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Kemâl-i lûṭf-ile iḥyâ ḳılup şer‘ ile ḳânûnı

   İde ṣadrında ḳâim dâim anı Ḥażret-i Mevlâ

   1O, lütfunun kemaliyle şeriat ile kanunu diriltsin;

   2Yüce Mevlâ onu sadrazamlık makamında sürekli tutsun.

   İlk dizede eyleyen kişi Ali Paşa'dır: lütfuyla şeriat ile kanunu diriltmesi beklenir. İkinci dizede özne değişir; Yüce Mevlâ'dan Ali Paşa'yı makamında sürekli tutması dilenir. İki aşamalı ajans tek özneye indirilmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Refîḳ-i hem-rikâbı ola Tevfîḳ-i Ḫudâ dâim

   Ża‘îfân-ı ümem râḥat ide ‘aṣrında ser-tâ-pâ

   1Tanrı’nın yardımı daima yol arkadaşı olsun;

   2çağında bütün milletlerin güçsüzlerini rahata erdirsin.

   İlahî tevfikin Paşa'ya yol arkadaşı olması ve çağında bütün milletlerin güçsüzlerinin rahata ermesi dilenir. Dua, makam sahibinden yönetilenlerin en kırılganlarına doğru genişler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    İdüp Râsim teveccüh çıḳdı ḳalb-i ṣâfdan târîḫ

    Zihî ṣadr-ı ṣudûr oldı ola dâim ‘Ali Paşa

    1Râsim yönelince temiz gönülden tarih çıktı:

    2Ne güzel sadrazamlar başı oldu; Ali Paşa daima var olsun.

    Râsim yönelince tarih temiz gönülden çıkar: Ali Paşa sadrazamların başı olmuştur ve daima var olması dilenir. Son dize ad, makam ve süreklilik duasını kronogramda birleştirir.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle