Eğrikapılı Mehmed Râsim

Eğrikapılı Mehmed Râsim kimdir?

Eğrikapılı Mehmed Râsim, 18. yüzyıl İstanbul'unda hat sanatı ile şiiri aynı kültür çevresinde sürdüren hattat ve şairdir. Lakabını doğduğu Eğrikapı semtinden alır.

Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'ne göre şiirlerinin bir bölümü âşıkane bir edayla yazılmıştır; önemli bir kısmını ise tarih manzumeleri oluşturur. TDV İslâm Ansiklopedisi maddesi divançesindeki kaside, gazel ve şarkıların yanında mektup örneklerinin de yer aldığını kaydeder.

Hayatı ve yaşadığı çevre

1099/1688'de İstanbul'un Eğrikapı semtinde doğdu. Babası, aynı semtteki Molla Aşkî Camii'nin imamı ve hattat olan Yûsuf Efendi'dir. İlk olarak babasından sülüs ve nesih öğrendi, ardından Hâşimîzâde Yedikuleli Seyyid Abdullah Efendi'ye devam etti; aklâm-ı sitteyi tamamlayıp on sekiz yaşında icazetname aldı.

1126/1714'te Sadrazam Şehid Ali Paşa tarafından Galata Sarayı'na hat hocası tayin edildi. 1150/1737'de Nûr Mustafa Efendi'nin ölümü üzerine, Galata'daki görevine ek olarak Topkapı Sarayı hat hocalığına getirildi; Sarây-ı Âmire kâtipliğinde de bulundu.

TDV maddesine göre altmış mushaf ile bin kadar En'âm ve Kehf sûresi yazdı; yazdıklarının tezhipleri İbrahim Çelebi ve Süleyman Çelebi gibi müzehhipler tarafından yapıldı. Günümüze ulaşan kitabeleri arasında 1145/1732-33 tarihli Sâliha Sultan Çeşmesi kitabesi bulunur. Yaklaşık bin hattat yetiştirdiği söylenir; öğrencileri arasında Mestçizâde Ahmed ve Fethiyeli Ahmed Hıfzı sayılır. Yazı anlayışında Hâfız Osman çizgisine bağlı kaldı.

14 Şâban 1169'da, 14 Mayıs 1756'da vereme bağlı olarak öldü ve Eğrikapı dışındaki kabristana gömüldü. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, mezar kitabesinin öğrencisi Mestçizâde Ahmed Efendi tarafından yazıldığını belirtir.

Şiir anlayışı ve dili

TEİS maddesi, Râsim'in şiirleri arasında daha çok âşıkane edayla yazılmış manzumeler bulunduğunu, önemli bir bölümünü de tarih manzumelerinin oluşturduğunu söyler. Tarih düşürme, hem hattatlığının hem de yapı kitabeleriyle kurduğu ilişkinin şiirdeki uzantısı olarak okunabilir.

TDV maddesine göre divançe ile münşeat örnekleri seksen dört varaklık tek bir yazmada bir arada bulunur; şairin kaside, gazel ve şarkı biçimlerinde yazdığı bu mecmuada mensur mektup örnekleri de yer alır.

Başlıca eserleri ve şiirleri

• DivançeKaside, gazel, şarkı ve tarih manzumelerini içeren şiir mecmuası; TDV'ye göre İÜ Kütüphanesi TY nr. 9632'de seksen dört varaklık bir yazma hâlindedir.
• Münşe'âtMektup ve arzuhâl örneklerinden oluşan mensur eser; divançe nüshasıyla aynı yazmada yer alır.

Edebiyat tarihindeki yeri

Râsim'in adı Osmanlı hat geleneğinde önce bir öğretici olarak anılır: TDV maddesi ona yaklaşık bin hattat yetiştirdiği rivayetini bağlar ve Hâfız Osman üslûbunu sürdürenler arasında sayar. Şiir tarafında ise divançesi, tarih düşürme geleneğinin 18. yüzyıl İstanbul'undaki işleyişini izlemeye elverir.