Târîh 77

Fatıma Hanım'ın ölümünü dört beyitte anlatan tarih, ömür yaprağını kara toprağa savuran eğri felek imgesiyle başlar; güzelliği güneşle yarıştırılan genç yetimin kaybını ve cennet duasını kaydeder.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Berg-i ‘ömrün tagıdup saldı siyâh-ı hâke

   Yine bir tâze nihâli felek-i kec-endâm

   1Ömür yaprağını dağıtıp kara toprağa attı;

   2eğri yapılı felek yine taze bir fidanı.

   Açılış cümleyi tersinden kuruyor: önce iş görülüyor, sonra faili söyleniyor. Ömür bir yaprağa, ölüm ise savrulmaya benzetiliyor. Fail ikinci dizede beliriyor ve bir sıfatla anılıyor: “kec-endâm”, yani eğri yapılı felek. Çarpıklık böylece bir kader eleştirisi olarak dile giriyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Tâb-ı hüsniyle gehi mihre iderken ta‘na

   Zîr-i hâk içre nihân oldı yetîme nâ-kâm

   1Güzelliğinin ışığıyla kimi zaman güneşi ayıplarken,

   2muradına eremeyen yetim kız toprağın altında gizlendi.

   İkinci beyit güzelliği bir yarışa sokuyor: yüzün ışığı güneşi ayıplayacak kadar parlak. Ardından aynı ışık toprağın altına iniyor. “Yetîme” ile “nâ-kâm” sözleri yası ikiye katlıyor; ölen kişi hem babasız hem muradına ermemiş olarak anılıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   İki târîh gelüp fevtine Râsim didiler

   Bu du‘â ile idüp hâtif-i gaybı ilhâm

   1Ey Râsim, ölümü için iki tarih gelip

   2gaybdan seslenenin ilhamıyla şu duayı söyledi:

   Üçüncü beyit sayı veriyor: iki tarih. Tarih düşürmenin çoğaltılabilir bir işlem olduğu böylece açık ediliyor. İkinci dize kaynağı insan aklına değil “hâtif-i gayb”e, görünmeyenin sesine bağlıyor; şair söyleyen değil duyan yerine geçiyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Fâtıma Hânıma me'vâyı idüp Bârî câ

   Eyleye cilve-gehin gülşen-i kurb-ı ikrâm

   1Yaratıcı, Fatıma Hanım'a bir sığınak hazırlasın;

   2onun görüneceği yer ikram yakınlığının cennet bahçesi olsun.

   Makta ölen kişiyi adıyla anıyor ve istenen şey önce bir yer oluyor: “me'vâ”, sığınılacak konak. İkinci dize bu yeri süsleyip “cilve-geh”, yani görünme yerine çeviriyor. Toprağa gizlenen kişi için istenen son şey, yeniden görünür olacağı bir bahçe.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle