Târîḫ-i Ṣadâret-i Sâniye-i ‘Ali Paşa (T52)

Ali Paşa’nın ikinci sadrazamlığını kutlayan on iki beyitlik tarih, düzen ve bilgi umudunu saray övgüsüyle birleştirirken düşmanlara yönelik şiddet dilini de taşır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Şâdumân itdi bu dem Sulṭân Maḥmûd ‘âlemi

   ‘Ömr ü iḳbâlin Cenâb-ı Kibriyâ memdûd ide

   1Sultan Mahmud bu sırada dünyayı sevindirdi;

   2Yüce Tanrı onun ömrünü ve ikbalini uzatsın.

   Sultan Mahmud'un dünyayı sevindirdiği söylenir ve Allah'tan onun ömrüyle ikbalini uzatması istenir. Açılış, Ali Paşa haberinden önce hükümdarı sevinç ve süreklilik kaynağı olarak öne çıkarır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bir vekîl-i salṭanat naṣb eyleyüp ḳaṣd itdi kim

   Ṣadrı teşrîfiyle âfâḳıñ ġamın nâ-bûd ide

   1Bir saltanat vekili atayarak şunu amaçladı:

   2Onun sadrazamlığa gelişi ufukların kederini yok etsin.

   Hükümdar bir saltanat vekili atayarak onun sadrazamlığa gelişiyle ufukların kederini yok etmeyi amaçlar. Makam değişikliği, tek bir kurumu değil bütün dünyayı etkileyen iyileşme gibi sunulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ba‘de-zîn eşḫâṣ-ı ġam bulmaya imkân-ı ẓafer

   Ḥıṣn-ı cûdı kim ma‘ârif ehlini maḥdûd ide

   1Bundan sonra kederli kişiler başarı fırsatı bulmasın;

   2onun cömertlik kalesi bilgi sahiplerini kuşatsın.

   Kederli kişilerin artık başarı fırsatı bulmaması, yeni sadrazamın cömertlik kalesinin bilgi sahiplerini kuşatmasıyla eşleşir. “Kuşatmak” burada sınırlamak değil himaye altına almak yönündedir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ba‘de-zîn meşhûd olup rû-yı merâm-ı ehl-i dil

   Dîdesin neẓẓâre yapup şâhid-i maḳṣûd ide

   1Bundan sonra gönül ehlinin dileğinin yüzü görünsün;

   2gözünü seyir yerine çevirip amaçlanan güzele erişsin.

   Gönül ehlinin dileği görünür bir yüze dönüşür; göz de amaçlanan güzeli seyreden yere çevrilir. İdari umut, soyut başarı beklentisini sevgiliyi görme sözlüğüyle canlandırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bir zamân müsteṣḳal-i nâ-dân idi ehl-i hüner

   Bir zamân da câhil ehl-i dânişi maḥsûd ide

   1Bir zaman hüner sahiplerini cahil ağır bulup istiskal ederdi;

   2şimdi de bilgisiz kişi bilgi sahibini kıskansın.

   Hüner sahiplerinin bir zaman cahil tarafından ağır bulunup istiskal edildiği anlatılır; şimdi ise cahilin bilgi sahibini kıskanacağı söylenir. Beyit, eski düzeni tersine çeviren bir itibar değişimi tasarlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Mefḫar-i ehl-i kerem ya‘ni ‘Ali Paşa yine

   Ṣadrı teşrîf itdi Ḥaḳ elṭâf-ı nâ-ma‘dûd ide

   1Cömertlik ehlinin övüncü Ali Paşa yine

   2sadrazamlığa geldi; Tanrı ona sayısız lütuf versin.

   Cömertlik ehlinin övüncü Ali Paşa'nın yeniden sadrazam oluşu açıkça ilan edilir. Allah'tan ona sayısız lütuf verilmesi dileği, önceki toplumsal beklentileri kişisel makam duasına bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   ‘Âcizâne sa‘yini meşkûr idüp iḫlâṣını

   Vâṣıl-ı ḫâk-i dür-i peyġamber-i mevdûd ide

   1Onun mütevazı çabasını ve içtenliğini kabul edip

   2sevgili peygamberin inci gibi toprağına ulaştırsın.

   Ali Paşa'nın mütevazı çabası ile içtenliğinin kabul edilmesi ve sevgili peygamberin inci gibi toprağına ulaştırılması istenir. Dünyevî hizmet, ölüm sonrası kutsal yakınlık duasına dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Bî-ta‘ab menfûrını i‘dâm ile mesrûr idüp

   Bî-tekellüf meyl ü iḳbâl itdigin mevcûd ide

   1Düşmanını zahmetsizce idam ederek Ali Paşa’yı sevindirsin;

   2zorlanmadan yönelip istediği şeyi var etsin.

   Dua, Ali Paşa'nın düşmanının zahmetsizce idam edilmesiyle Paşa'nın sevindirilmesini ve istediği şeyin var edilmesini ister. İdam ve düşman dili tarihsel saray methiyesinin şiddet retoriğidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Her nefes bed-ḫˇâhınıñ Mevlâ derûnın ḫûn idüp

   Dâimâ aḥbâbınıñ ḳalbin sürûr-âlûd ide

   1Tanrı her an ona kötülük isteyenin içini kanla doldursun;

   2dostlarının gönlünü ise daima sevinçle doldursun.

   Allah'tan Ali Paşa'ya kötülük isteyenlerin içini kanla doldurması, dostlarının gönlünü ise sevinçle kaplaması istenir. Düşman ve dost bedenleri karşıt duyguların taşıyıcısı yapılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Med ola ‘âlemde ẕât-ı mekremet-meşhûdı tâ

    Devr-i nâ-hem-vârını bu çarḫ nâ-âsûd ide

    1Cömertliği görülen kişiliği dünyada uzun süre yaşasın;

    2bu felek kendi eğri giden devrini rahat bırakmasın.

    İlk dize cömertliği görülen kişinin ömrünün uzamasını diler. İkinci dize feleğin kendi düzgün gitmeyen devrini huzursuz etmesini ister; “tâ” bağlacı bunu ömür dileğinin süresi yapar.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
11. 11

    İdemez âġâz-ı vaṣf-ı lâyıḳ-ı şânı meġer

    Kilk-i ter şükrâna Râsim secde-i ma‘bûd ide

    1Onun şanına yaraşır övgüye ancak

    2Râsim’in taze kalemi şükürle Tanrı’ya secde ederek başlayabilir.

    Râsim'in taze kalemi, Ali Paşa'nın şanına yaraşan övgüye ancak Allah'a şükür secdesiyle başlayabileceğini söyler. Şairlik eylemi saray övgüsünden önce dinî minnet şartına bağlanır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
12. 12

    Bâ-leb-i i‘zâz u ikrâm ide bu virdi hemân

    Ṣadr-ı a‘lâyı ‘Ali Paşaya Ḥaḳ mes‘ûd ide

    1Yücelik ve ikram sözüyle durmadan şu duayı tekrarlasın:

    2Tanrı, yüce sadrazamlığı Ali Paşa’ya kutlu etsin.

    Kalem yücelik ve ikram sözüyle aynı duayı tekrarlayacaktır: Allah yüce sadrazamlığı Ali Paşa'ya kutlu etsin. Son dize, şiirin makam değişikliğine düştüğü tarih ve açık dilektir.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle