Gider Ol Dürr-i Deryâ-yı Melâhat Bezm-i Ağyâra

Râmî Paşa-zâde'ye nazire olarak kurulan gazel, güzellik denizinin incisini rakip meclisine gönderir; sövgüyü acı ilaç, feryadı neşter ve sevgilinin yüz yazısını ayrılık-kavuşma tartışmasının nüshası yapar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gider ol dürr-i deryâ-yı melâhat bezm-i ağyâra

   Salup ‘uşşâk-ı dîrîn âşinâsın bahr-i efkâra

   1Güzellik denizinin o incisi rakiplerin meclisine gider;

   2eski âşık dostunu düşünceler denizine bırakır.

   Matla tek bir denizi ikiye böler: sevgili güzellik denizinin incisidir, geride kalan âşık ise düşünceler denizine bırakılır. Biri değerli bir cismi barındıran su, öteki içinde kaybolunan sudur. “Âşinâ” sözü hem tanıdık hem yüzme bilen anlamını taşıdığı için terk edilen kişi tam da yüzmeyi bilen kişidir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Meded kand-i lebin âlûde-i terkîb-i düşnâm it

   Devâ-yı telhin efzûndur tabîbim lutfı bîmâra

   1Yetiş; şeker dudağını sövgü karışımıyla bulaştır;

   2Ey tabibim, acı ilacının hastaya lütfu daha fazladır.

   İkinci beyit hekim-hasta ilişkisini kurar ve şaşırtıcı bir şey ister: iltifat değil sövgü. Şeker dudağın acı bir karışımla bulaştırılması istenir, çünkü ilacın faydası tadına göre değil etkisine göre ölçülür. Sevgiliye “tabîbim” diye seslenilmesi, ağır sözü bile bir tedavi işlemi saymayı mümkün kılar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Dem-i fâsid-veş ihrâc eylemek kâbildi ağyârı

   Tokunsa nîşter-i feryâdımız nabz-ı dil-i yâre

   1Rakipleri bozuk kan gibi dışarı atmak mümkün olurdu,

   2feryadımızın neşteri sevgilinin gönül nabzına dokunsa.

   Üçüncü beyit tıbbı bir adım ileri götürür: rakipler artık kişi değil, bedendeki bozuk kandır. Onları çıkaracak alet de kılıç değil “nîşter”, yani kan alma bıçağıdır ve o bıçak âşığın feryadıdır. Ama beyit bunu gerçekleşmiş saymaz; şart kipi, feryadın sevgilinin nabzına henüz dokunmadığını söyler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Güzel hal eylemişdir bahs-i fasl-ı vaslı ‘uşşâka

   Bu şeb dikkatle bakdım nüsha-i hatt-ı ruh-ı yâre

   1Sevgilinin yüzündeki yazı, ayrılık ve kavuşma tartışmasını âşıklar için güzel çözmüş;

   2bu gece sevgilinin yanak yazısı nüshasına dikkatle baktım.

   Dördüncü beyit tartışmayı yüze taşır: ayrılık ile kavuşma arasındaki hüküm sözle değil, yanaktaki hat okunarak verilmiştir. “Nüsha” sözü yüzü elle çoğaltılmış bir kitap gibi gösterir; “bu şeb dikkatle bakdım” ise okumanın bir anlık bakış değil, gece boyu süren bir inceleme olduğunu bildirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ne mümkin Hazret-i Re‘fet Bege tanzîr ey Râsim

   Semend-i kilk-i nâzın cünbüşi geldikce reftâra

   1Ey Râsim, Hazret-i Re‘fet Beg'e nazire söylemek nasıl mümkün olsun,

   2naz kaleminin atı yürüyüşe geçtikçe.

   Beşinci beyit nazire ilişkisini açıkça söyler ve yenilgiyi baştan kabul eder. Sebep de bir hüner karşılaştırması değil, hareketin kendisidir: karşı şairin kalemi ata benzetilir ve o at yürüyüşe geçtiğinde yetişmek mümkün olmaz. Kalemin yazı yazması böylece bir yarış sahnesine dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Veliyy-i mülk-i dâniş mîr-i mîrân-ı hüner-mendân

   Füzûn itsün Hudâ ikbâl-ile ‘ömrini hem-vâra

   1O, bilgi ülkesinin yöneticisi ve hüner sahiplerinin seçkin beyidir;

   2Allah ömrünü her zaman talih ve yükselişle artırsın.

   Kapanış beyti övgüyü unvan diliyle bağlar: karşı şair bilgi ülkesinin sahibi ve hüner sahiplerinin beylerbeyi sayılır; iki tamlama da yönetim sözlüğünden gelir ve ustalığı bir mevki gibi kurar. Son dize bunu duaya çevirir ve istenen şey servet değil, ömrün ikballe birlikte uzamasıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle