Târîh-i Isfahân

İsfahan'ın alınışını şenlik, hükümdar-vezir uyumu ve ilahî başarı çizgisinde anlatan manzume, mezhepçi fetih dilini 1139 tarihini veren son dizeye taşır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Yine bir sûr-ı şevḳ-engîz tezyîn itdi dünyâyı

   Ser-a-ser ‘âleme luṭf-ı Cenâb-ı Ḥaḳ olup şâmil

   1Yine şevk uyandıran bir şenlik dünyayı süsledi;

   2Allah'ın lütfu baştan başa bütün âlemi kuşattı.

   Şevk uyandıran şenlik dünyayı süslerken Allah'ın lütfunun bütün âlemi kuşattığı söylenir. Açılış, İsfahan'ın alınışını tarafsız haber değil evrensel bayram gibi sunan saray bakışını kurar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Muvaffaḳdır füyûżât-ı Cenâb-ı Ḥaḳḳa pey-der-pey

   Şehen-şâh-ı cihân Ḫân Aḥmed-i Ġâzî-i dânâ-dil

   1Allah'ın bereketlerine art arda erişmektedir

   2gönlü bilge dünya hükümdarı Gazi Ahmed Han.

   Gönlü bilge Gazi Ahmed Han'ın ilahî bereketlere art arda eriştiği belirtilir. Hükümdarın başarısı kişisel kudretten önce Allah'ın sürekli desteğiyle açıklanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   İder tevfîḳ idince bir şeh-i ẕî-şânı ‘âlemde

   Vezîr-i kâr-dân-ı ṣâibü’t-tedbîre Ḥaḳ nâil

   1Allah dünyada şanlı bir hükümdarı başarıya erdirince

   2ona iş bilen ve doğru tedbir sahibi bir vezir nasip eder.

   Allah şanlı hükümdarı başarıya erdirince ona iş bilen ve doğru tedbir sahibi bir vezir nasip eder. İki dize, siyasal düzeni hükümdar-vezir işbirliğiyle ve bunun üstünde ilahî seçimle temellendirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ki terġîb eyleyüp emr-i ḳıtâl-i ḳavm-i Şî‘îye

   Ġazaya fî-sebîli’llâh idüp ṣad-şevḳ-ile mâil

   1Bu vezir, hükümdarı Şiî topluluğuyla savaşa teşvik ederek

   2Allah yolunda sayılan sefere yüz şevkle yöneltti.

   Vezir hükümdarı Şiî topluluğuyla savaşa teşvik eder ve sefer Allah yolunda sayılır. Bu mezhepçi meşrulaştırma şiirin dönemsel ideolojisidir; çağdaş bir dinî hüküm veya davranış önerisi değildir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Alup dâr u diyârın Râfiżîniñ mużmaḥil oldı

   Zamân-ı devlet-i ‘adlinde böyle meẕheb-i bâṭıl

   1Râfızîlerin yurtları alındı, kendileri dağıldı;

   2onun adaletli devrinde 'batıl' denen mezhep dağıldı.

   “Râfızî” diye damgalananların yurtlarının alınması ve mezheplerinin “batıl” sayılıp dağıtılması, fetih dilinin topluluk karşıtı yüzünü açar. Modern metin hakareti saklamaz; yorum onu benimsemez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   İdüp iḳbâl-ile Ḥaḳ ‘ömrin efzûn düşmenin maḳhûr

   Ola dil-ḫˇâhı üzre her murâd u maḳṣada vâṣıl

   1Allah talihini ve ömrünü artırsın, düşmanını yenilmiş kılsın;

   2o da gönlünce her dilek ve amacına erişsin.

   Allah'tan hükümdarın talihini ve ömrünü artırması, düşmanını yenilmiş kılması ve onu gönlündeki amaçlara ulaştırması dilenir. Dua, askerî üstünlüğü kişisel muratların gerçekleşmesine bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Ola mersûm Râsim sermedân-ı şevḳe bu târîḫ

   Ṣıfâhân mülketin de aldı Sulṭân Aḥmed-i ‘âdil

   1Ey Râsim, bu tarih sevinç defterlerine sonsuza dek yazılsın:

   2Adaletli Sultan Ahmed, İsfahan ülkesini de aldı.

   Râsim yazdığı tarihin sevinç defterlerine sonsuza dek geçmesini ister. Son dize adaletli diye övülen Sultan Ahmed'in İsfahan ülkesini aldığını bildirerek şenlik anlatısını tarih kaydına dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle