Târîh 74

Yenişehir Fenerli Ruhullah Ağa'nın ölümünü dört beyitte kaydeden tarih, son çağrıyı işiten can kuşunun cennete uçuşunu, İstanbul'daki kabri ve Râsim'in kutsal gökte yuva bulma dileğini işler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Hasretâ hem-nâm-ı Rûhu'llâh Ağa-yı celîl

   ‘Ayn-ı a‘yân-ı Yeñişehir Fenâr ol nükte-dân

   1Yazık, Allah'ın Ruhu adıyla adaş olan yüce Ruhullah Ağa;

   2o nüktedan, Yenişehir Fener ileri gelenlerinin göz bebeğiydi.

   Açılış “hasretâ” ünlemiyle başlıyor ve ölen kişiyi önce adıyla değil, adının anlamıyla anıyor. İkinci dize onu bir yere ve bir topluluğa bağlıyor. “‘Ayn” sözü hem göz hem seçkin demek olduğundan, göz bebeği olmak ile eşraftan sayılmak aynı sözde birleşiyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Gûş-ı hûşı savt-ı lâ-yeste'hirûnu gûş idüp

   Mürg-i cânı kıldı ol sâ‘atde pervâz-ı cinân

   1Akıl kulağı gecikmeyecek son çağrının sesini işitince,

   2can kuşu o anda cennetlere doğru uçtu.

   İkinci beyit ölüm anını işitmeye bağlıyor: akıl kulağı bir çağrıyı duyuyor. Çağrının gecikmeyeceği vurgusu ölümün ertelenemezliğini bir zaman kuralı gibi koyuyor. Ardından can kuşa dönüşüyor ve “o sâ‘atde” sözü duyma ile uçma arasında hiç boşluk bırakmıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Hâk u âb u dâne çekmişdi Sıtânbula anı

   Nâzil oldı anda şâm-ı kabre hayf olup nihân

   1Toprak, su ve rızık onu İstanbul'a çekmişti;

   2orada kabir akşamına indi; ne yazık ki gizlendi.

   Üçüncü beyit ölümü değil yolculuğu açıklıyor: onu İstanbul'a toprak, su ve rızık çekmiş. Geçim gerekçesi böylece üç somut şeye indirgeniyor. İkinci dize aynı şehirde kapanıyor ve mezarı bir vakit adıyla anıyor: kabrin akşamı, yani gündüzü olmayan bir akşam.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Kudsiyân Râsim urûc itdikde târîhin didi

   Rûh-ı ‘Îsânıñ semâ-yı kudsi buldı âşiyân

   1Ey Râsim, kutsal varlıklar yükselirken tarihini söyledi:

   2İsa ruhlu kişi kutsal gökte yuva buldu.

   Makta tarih söyleyeni insan yapmıyor; söyleyenler “kudsiyân” ve tam da yükselirken söylüyorlar. Son dize İsa adını ölen kişinin adıyla buluşturuyor. Açılıştaki adaşlık burada bir yuva imgesiyle kapanıyor: ad, manzumenin başında ve sonunda aynı işi görüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle