Dîger Lehû (Târîh 84)

Mehmed Emin Tokadî için yazılan altı beyitlik ikinci tarih, şeyhi mürşitlerin güveniliri ve aşk ehline koku saçan rehber sayar; ruhunun lâhûta yolculuğunu Fatiha sözü ve cennet duasıyla bağlar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Şeyh Tokatî emînü'l-mürşidîn

   Ravza-i zâtın idüp Hak fâyiha

   1Tokatlı Şeyh, mürşitlerin güvenilir kişisiydi;

   2Hak onun zatının bahçesini hoş kokulu kıldı.

   Açılış şeyhi tek sıfatla tanıtıyor: mürşitlerin güvenilir olanı. İkinci dize kişiliği bir bahçeye çeviriyor ve o bahçeyi kokutan Hak oluyor. Manzumenin bütününü taşıyacak koku mecazı burada kuruluyor; değer görülen değil, duyulan bir şey olarak veriliyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Şemme-yâb oldı o nevbet-gîr-i vasl

   Ehl-i ‘aşka kıldı neşr-i râyiha

   1Kavuşma nöbetini alan o kişi bir kokudan pay buldu;

   2aşk ehline güzel koku yaydı.

   İkinci beyit kokuyu paylaşıma açıyor: önce bir kişi ondan pay alıyor, sonra o kişi aşk ehline yayıyor. Alma ile verme iki ayrı dizeye bölünüyor. “Nevbet-gîr-i vasl” sözü kavuşmayı sıraya bağlıyor; herkes aynı anda değil, nöbetle payını alıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Hâcegânıñ kâmili ‘ârif idi

   Sâlike rehber idi bî-nâyiha

   1Hâcegân yolunun olgun ve bilen kişisiydi;

   2yolcuya karşılıksız rehberlik ederdi.

   Üçüncü beyit şeyhi bir yola bağlıyor ve konumunu iki sıfatla veriyor: kâmil ve ârif. İkinci dize rehberliğin şartını söylüyor, “bî-nâyiha”, yani karşılıksız. Öğüt vermek bir hizmet olarak tanımlanıyor ve bedelsizliği rehberliğin ölçüsü sayılıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Rû-be-râh-ı cennet-i vuslat olup

   Eyledi lâhûta rûhın sâyiha

   1Kavuşma cennetinin yoluna yönelip

   2ruhunu ilahî âleme yolcu etti.

   Dördüncü beyit ölümü bir yön değişikliği olarak anlatıyor: yüz kavuşma cennetinin yoluna dönüyor. İkinci dize ruhu yolcu ediyor ve varış yerini “lâhût” diye adlandırıyor. Ölüm burada bir kopuş değil, aynı yolun devamı; yürüyen kişi yalnız bedenini geride bırakıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Fâtih-i dergâh-ı vuslat pîr idi

   Geldi târîhinde lafz-ı fâtiha

   1Kavuşma dergâhını açan bir pirdi;

   2tarihinde 'Fatiha' sözü ortaya çıktı.

   Beşinci beyit iki sözcüğü ses benzerliğiyle bitiştiriyor: dergâhı açan “fâtih” ile ardından okunan “fâtiha”. Aynı kökten gelen bu iki söz, açma eylemini hem bu dünyaya hem ötekine bağlıyor. Tarihin nereden çıktığı da dizenin kendi sesinden gösteriliyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Bu du‘âdır yazdı kilk-i Râsimâ

   Menzili cennât ola el-fâtiha

   1Ey Râsim, kalemin şu duayı yazdı:

   2Yurdu cennetler olsun; el-Fatiha.

   Makta kalemi özne yapıyor: duayı yazan el değil, “kilk”. Son dize hem bir dilek hem bir kapanış formülü ve okuyanı da duaya katıyor; manzume bitiyor ama son söz, okurun okuyacağı sureyi bekler gibi açık kalıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle