Murabba

Doksan Üç Harbi'nin yıkımı karşısında Midilli'de yazılan; vatanın inleyişini Allah'ın sesi sayan ve asıl düşmanı 'sen-ben' kavgasında bulan dört bentlik murabba.

1. 1

   Sıdk ile terk edelim her emeli her hevesi,

   Kıralım hâil ise azmimize ten kafesi;

   İnledikçe eleminden vatanın her nefesi,

   Gelin imdada diyor, bak budur Allah sesi!

   Günümüz Türkçesi +

   1Bütün emelleri, bütün hevesleri içtenlikle bırakalım;

   2azmimize engelse şu ten kafesini kıralım.

   3Vatanın her nefesi acıdan inledikçe

   4'Gelin imdada' diyor; bak, Allah'ın sesi budur.

   Dörtlük yorumu +

   Vatanın sesi burada bir mecaz değil, duyulabilir bir ses olarak sunuluyor. Şair onu Allah'ın sesine bağladığı anda yardıma gitmemek bir tercih olmaktan çıkıp itaatsizliğe dönüşüyor.

2. 2

   Bize gayret yakışır merhamet Allah'ındır;

   Hükm-i âtî ne fakîrin ne şehinşâhındır;

   Dinle feryadını kim terceme-i âhındır

   İnledikçe bak ne diyor vatanın her nefesi...

   Günümüz Türkçesi +

   1Bize çalışmak yakışır, merhamet Allah'ındır.

   2Geleceğin hükmü ne yoksulun ne de padişahındır.

   3Feryadını dinle; o, vatanın âhının tercümesidir.

   4Bak, her nefesi inledikçe ne diyor.

   Dörtlük yorumu +

   İki uç -yoksul ile şehinşah- aynı cümlede yetkisiz bırakılıyor; geleceği kimse tek başına yazamıyor. Herkese düşen tek pay kalıyor: sonucu garanti etmeyen emek.

3. 3

   Mahv eder kendini bülbül bile hürriyet içün;

   Çekilir mi bu belâ âlem-i pür mihnet içün?

   Dîn içün, devlet içün, can çekişen millet içün,

   Azme hâil mi olurmuş bu çürük ten kafesi?

   Günümüz Türkçesi +

   1Bülbül bile hürriyet için kendini mahveder.

   2Bu sıkıntı dolu dünya için o bela çekilir mi?

   3Din için, devlet için, can çekişen millet için

   4şu çürük ten kafesi azme engel olur muymuş?

   Dörtlük yorumu +

   Kafesteki bülbül klasik şiirin en tanıdık görüntüsü; Kemal onu süs olmaktan çıkarıp kanıta çeviriyor. Kuş bile canını veriyorsa insanın bedenini gerekçe göstermesi mazeret hâline geliyor.

4. 4

   Memleket bitti, yine bitmedi hâlâ sen, ben,

   Bize bu hâl ile bizden büyük olmaz düşmen;

   Dest-i a'dâdayız Allah içün ey ehl-i vatan;

   Yetişir terk edelim gayrı hevâ vü hevesi!

   Günümüz Türkçesi +

   1Memleket bitti, 'sen-ben' kavgası hâlâ bitmedi.

   2Bu hâlimizle bize bizden büyük düşman olmaz.

   3Ey vatandaşlar, Allah için, düşmanın elindeyiz;

   4yeter artık, bırakalım şu heves ve arzuları.

   Dörtlük yorumu +

   Şiir düşmanı dışarıda aramayı bırakıyor: en büyük zarar 'sen, ben' diye sürdürülen iç hesaplaşmadan geliyor. Bu teşhis kaybı bir talihsizlik olmaktan çıkarıp doğrudan sorumluluğa bağlıyor.