Namık Kemal

Namık Kemal kimdir?

Namık Kemal, Tanzimat dönemi Türk edebiyatının vatan ve hürriyet şairi diye anılan yazarıdır. Asıl adı Mehmed Kemal'dir; 21 Aralık 1840'ta Tekirdağ'da doğdu, 2 Aralık 1888'de Sakız Adası'nda öldü. Şair kimliği çoğu zaman gazeteciliğinin, romancılığının ve tiyatro yazarlığının gölgesinde kalır. Buna karşılık vatan, millet, hukuk ve hürriyet gibi kavramları Türkçe şiirde bir heyecan konusu hâline getiren ilk isim odur.

Aynı şair üç ayrı perdeden konuşabiliyor: Hürriyet Kasidesi'nde devlet kapısından çekilen bir memurun sesi, Vaveylâ'da kanlı kefene sarılmış bir vatanın karşısında donup kalan bir âşığın sesi, Kedi Mersiyesi'nde bir sadrazamı kedi diye ağıtlayan bir mizahçının sesi var. Dizegâh'taki Namık Kemal metinleri kalıcı Vikikaynak revizyonlarına, Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü'ne ve Türk Dil Kurumu neşrine bağlanır; her birim satır sıralı günümüz Türkçesi ve ayrı bir yorumla okunur.

Hayatı ve yaşadığı çevre

Namık Kemal, mutasarrıflık yapan dedesi Abdüllatif Paşa'nın görevleri yüzünden çocukluğunu Kars, Sofya ve İstanbul arasında geçirdi. Annesini erken yaşta kaybetti, düzenli okul yerine özel derslerle yetişti; on yedi yaşında ilk şiir defterini doldurmuştu. 1862'de Şinasi ile tanışması yönünü değiştirdi. Tasvir-i Efkâr'da yazmaya başladı, Yeni Osmanlılar hareketine katıldı ve 1867'de Ziya Paşa ile önce Paris'e, sonra Londra'ya geçerek Hürriyet gazetesini çıkardı.

İstanbul'a dönünce İbret'teki yazıları ve 1 Nisan 1873'te sahnelenen Vatan yahut Silistre yüzünden Magosa'ya sürgün edildi; kalede otuz sekiz ay kaldı. 1876 affıyla döndü, Kânûn-ı Esâsî'yi hazırlayan kurulda çalıştı. II. Abdülhamid döneminde 1877'de Midilli'ye gönderildi; Vaveylâ, Murabba ve Vatan Mersiyesi'ni burada, Doksan Üç Harbi'nin yıkımı karşısında yazdı. Rodos ve Sakız mutasarrıflıklarından sonra 2 Aralık 1888'de Sakız'da zatürreden öldü, vasiyeti üzerine Bolayır'a gömüldü.

Şiir anlayışı ve dili

Biçimde klasik şiiri bırakmadı. Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü'nün sayımına göre divanında 8 kaside, 288 gazel, 2 murabba, 4 muhammes, 1 müseddes ve 7 şarkı bulunur; bunların yanında batı nazım şekilleriyle yazılmış 6, heceyle yazılmış 12 şiir vardır. Yeniliği vezinde değil söz varlığında aradı: hürriyet, millet, vazife, hukuk gibi kelimeler onun beyitlerinde mazmunların yanına oturur. Hürriyet Kasidesi'nin son beytindeki aslan, çöl ve köpek eski imgelerdir; uyandırılmak istenen ise bir toplumdur.

Divan şiirini yerden yere vuran Tahrîb-i Harâbât'ın yazarı, kendi divanında Fuzûlî'ye, Bâkî'ye ve Nedim'e nazireler yazmıştı. Ahmet Uslu'nun nazireler üzerine incelemesi, onun şiire nazireyle başlayıp bu yolu hiç bırakmadığını gösterir; Nedim'in köşk kasidesine yazdığı Sâkî-nâme'yi Tâhirü'l-Mevlevî ayrıca şerh etmiştir. Eski dilin bütün imkânlarını bilen biri, o dili yeni bir konu için kullanmayı seçiyor. Söyleyişi bu yüzden ağır kalır, sesi ise sürekli yükselir.

Başlıca eserleri ve şiirleri

• Dîvân-ı Nâmık Kemâl (Eş'âr-ı Kemâl)Gençlik defterlerinden ve gazetelerde çıkan şiirlerden derlenen manzum eseri; Sadettin Nüzhet Ergun (1933), Rıza Nur (1936) ve Önder Göçgün (1999) tarafından yayımlanmıştır.
• Vatan yahut Silistre1 Nisan 1873'te Gedikpaşa'da sahnelenen ve yazarının Magosa'ya sürülmesiyle sonuçlanan tiyatro eseri.Arşivdeki ilgili şiirleri gör →
• İntibahAli Bey'in serüveni üzerinden yanlış batılılaşmayı ve toplumun aksayan yanlarını anlatan 1876 tarihli romanı.
• CezmiIII. Murad devrindeki Türk-İran savaşını konu alan, Türk edebiyatının ilk tarihî romanı.
• Tahrîb-i HarâbâtZiya Paşa'nın Harâbât antolojisine ve mukaddimesine ağır bir dille karşı çıkan; edebiyat tenkidine yeni bir zemin açan eseri.
• Renan MüdâfaanâmesiErnest Renan'ın İslam ve bilim üzerine konferansına cevap olarak kaleme aldığı savunma metni.

Edebiyat tarihindeki yeri

Namık Kemal'in etkisi şiirinin teknik başarısıyla ölçülmez. Vatan, millet ve hürriyet kelimelerine yüklediği duygu, Millî Mücadele ve ulus inşası yıllarında yeniden dolaşıma girdi; Hürriyet Kasidesi okullarda ezberletilen bir metin hâline geldi. Abdülhak Hâmid, Recaizade Mahmud Ekrem, Tevfik Fikret, Mehmet Emin Yurdakul ve Mehmet Âkif onun açtığı yoldan geçtiler. Bugün metinlerine yaklaşırken iki şeyi birlikte görmek gerekir: söyleyişi hâlâ aruzun ve Farsça terkiplerin dünyasındadır, konusu ise gazetenin.