Vaveylâ

Vatanı önce nazlı bir sevgili gibi seyredip sonra kanlı kefeni içinde tanıyan; feryadını Kâbe'den Kerbelâ'ya uzanan bir sahneyle Allah'a taşıyan dört bentlik manzume.

1. 1

   Feminin rengi aksedip tenine

   Yeni açmış güle misal olmuş

   İn'itafiyle bak! ne al olmuş!

   Serv-i simin safalı gerdenine

   Bu letafetle ol nihal-i revan

   Giriyor göz yumunca rü'yama

   Benziyor aynı, kendi hülyama

   Bu tasavvur dokundu sevdama

   Ah böyle gezer mi hiç canan?

   Gül değil arkasında kanlı kefen

   Sen misin sen misin ey garib vatan!

   Günümüz Türkçesi +

   1Ağzının rengi tenine vurmuş,

   2yeni açmış bir güle benzemiş.

   3Bak, o kıvrımıyla nasıl da al olmuş!

   4Gümüş servi gibi hoş boynuna...

   5O incelikle salınan fidan,

   6gözümü yumunca rüyama giriyor.

   7Tıpkı kendi hülyama benziyor;

   8bu hayal sevdama dokundu.

   9Ah, sevgili hiç böyle gezer mi?

   10Arkasındaki gül değil, kanlı kefen.

   11Sen misin, sen misin ey garip vatan!

   Bend yorumu +

   Bent dokuz dize boyunca okuru bir güzellik tasvirinde tutuyor: renk, boyun, salınan fidan. Onuncu dizede gül kefene dönüşüyor ve bütün o övgü, tanınmayan bir cesedin üstünde kalıyor.

2. 2

   Bu güzellikte hiç bu çağında

   Yakışır mıydı boynuna o kefen?

   Cisminin her mesamı yare iken

   Tuttun evladını kucağında

   Sen gider isen bizi kalır sanma

   Şühedan oldu mevt ile handan

   Sağ kalanlar durur mu hiç giryan?

   Tende yaştan ziyadedir al kan

   Söyleyen söylesin sen aldanma!

   Sen gidersen bütün helak oluruz

   Koynuna can atar da hak oluruz

   Günümüz Türkçesi +

   1Bu güzellikteyken, hem de bu çağında,

   2o kefen boynuna yakışır mıydı?

   3Bedeninin her gözeneği yara içindeyken

   4evladını yine kucağında tuttun.

   5Sen gidersen bizim kalacağımızı sanma.

   6Şehitlerin yüzü ölümle güldü;

   7sağ kalanlar ağlayarak durur mu hiç?

   8Tende gözyaşından çok al kan var.

   9Kim ne söylerse söylesin, sen aldanma!

   10Sen gidersen hepimiz yok oluruz;

   11koynuna can atar, toprak oluruz.

   Bend yorumu +

   Vatan bu bentte yaralı bir anneye dönüşüyor ve her gözeneği yara içindeyken çocuğunu bırakmıyor. Karşılığında istenen şey teşekkür değil aynı ölüm; kalanların hayatta kalması bir seçenek olarak sunulmuyor.

3. 3

   Git vatan! Kabe'de siyaha bürün

   Bir kolun Ravza-i Nebi'ye uzat

   Birini Kerbela'da Meşhed'e at

   Kainatta o hey'etinle görün!

   Bu temaşaya Hak da aşık olur

   Göze bir alem eyliyor izhar

   Ki cihanda büyük letafeti var

   O letafet olunsa ger inkar

   Mezhebimce demek muvafık olur

   Aç vatan göğsünü İlah'ına aç!

   Şühedanı çıkar da ortaya saç!

   Günümüz Türkçesi +

   1Git vatan! Kâbe'de siyahlara bürün;

   2bir kolunu Peygamber'in kabrine uzat,

   3ötekini Kerbelâ'da Meşhed'e at.

   4Kâinata bu hâlinle görün!

   5Bu manzaraya Hak da âşık olur.

   6Göze öyle bir âlem açıyor ki

   7dünyada eşi az bulunur bir güzelliği var.

   8Eğer o güzellik inkâr edilecek olursa

   9inancıma göre bunu söylemek yerinde olur.

   10Aç vatan, göğsünü Allah'ına aç!

   11Şehitlerini çıkar da ortaya saç!

   Bend yorumu +

   Vatan üç kutsal yere aynı anda uzanan bir bedene dönüşüyor; harita yerine bir duruş çiziliyor. Bu görüntüyü Allah'a göstermek isteyen şair, delil olarak acıdan başka bir şey sunmuyor.

4. 4

   De ki Yâ Râb bu Hüseyn'indir

   Şu mubârek Habîb-i zî-şânın

   Şu kefensiz yatan şehîdânın

   Kimi Bedr-in kimi Hüneyn'indir

   Tazelensin mi kanlı yâreleri?

   Mey dökülsün mü kabr-i eshâba?

   Yakışır mı sanem bu mihrâba?

   Haç mı konsun bedel şu mîzâba?

   Dininin kalmasın mı bir eseri?

   Adem evlâdı bir takım cânî

   Senden alsın mı sâr-ı şeytânî?

   Günümüz Türkçesi +

   1De ki: Yâ Rab, bu senin Hüseyin'indir;

   2şu mübarek, şanlı Habîb'inin Hüseyin'i.

   3Şu kefensiz yatan şehitlerin

   4kimi Bedir'indir, kimi Huneyn'indir.

   5Kanlı yaraları yeniden mi açılsın?

   6Sahabenin kabrine şarap mı dökülsün?

   7Bu mihraba put yakışır mı?

   8Şu altın oluğun yerine haç mı konsun?

   9Dininden bir eser bile kalmasın mı?

   10Âdem soyundan bir takım caniler

   11senden şeytanın öcünü mü alsın?

   Bend yorumu +

   Son bent bir dua değil, sorgu listesi. Şair Allah'a arka arkaya yedi soru soruyor ve her biri tek bir cevabı, 'hayır'ı zorunlu kılacak biçimde kuruluyor; yakarış böylece sessiz bir sitem hâline geliyor.