Mürşidlik Da’vâsın Kılan
Uzun nefes, cem erkânının görevlerini ve sırasını mürşidden ferrâşa, sofradardan pazvanda kadar tek tek sayarak hizmet ile birlik düşüncesini yan yana getirir.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Mürşidlik da’vâsın kılan
Her müşkilden haber olur
Kendüzüne sitem süren
Yol derdinden haber olur
1Mürşitlik davasını güden
2Her güçlükten haberli olur
3Kendine sıkıntı çektiren
4Yol derdinden haberli olur
- 2
Yola giden imiş talib
Hem yorulmaz yoldaş bilüb
Rehberinden öğüt alub
Her sırlardan haber olur
1Yola giden talipmiş
2Yoldaşı bilip yorulmaz
3Rehberinden öğüt alıp
4Bütün sırlardan haberli olur
Talibin yorulmadan yürümesi, yoldaşı bilmesi ve rehberden öğüt alması yolculuğun ortak niteliğini öne çıkarır. Sırlardan haberli olmak, itaat ile sürekliliğin sonucu sayılır.
- 3
Mü’min ü müslim derile
Ağrı acılar sorula
Mü’min olan dura
Tekbirliye haber olur
1Mümin ile Müslüman toplanır
2Ağrılar, acılar sorulur
3Mümin olan dara durur
4Tekbirciye haber verilir
Müminlerin toplanıp ağrı ve acıyı sorması, dara durma ve tekbir hizmetiyle birleşir. Topluluk, manevî hesabı bireysel saklanma yerine açık meydan ve ortak tanıklık içinde yürütür.
- 4
Hak içün erkân çalınsun
Günah gitsün kalb silinsün
Süpürge ele alınsun
Ol ferrâşa haber olur
1Hak için erkân yürütülsün
2Günah gitsin, kalp temizlensin
3Süpürge ele alınsın
4O ferrâşa haber verilir
Erkânın yürütülmesi, günahın gitmesi, kalbin temizlenmesi ve süpürgenin ele alınması aynı arınma dizisini kurar. Ferrâşın maddî temizliği, iç temizliğin görünür karşılığı olur.
- 5
Her kes yerine otursun
Özünü Hak’ka yetürsün
Erkânı soya bitürsün
Elden ele haber olur
1Herkes yerine otursun
2Özünü Hakk’a ulaştırsın
3Erkânı usulünce tamamlasın
4Elden ele haber verilir
Herkesin yerine oturması ve özünü Hakk’a ulaştırması, cem düzeniyle manevî yönelişi bağlar. Erkânın usulünce tamamlanıp elden ele aktarılması süreklilik düşüncesini taşır.
- 6
Bu yüceye verin hakkın
Olasınız Hak’ka yakın
İrteye koymayın sakın
İl kişiye haber olur
1Bu yüceye hakkını verin
2Hakk’a yakın olasınız
3Sakın yarına bırakmayın
4İlk kişiye haber verilir
Hizmet sahibine hakkını vermek, Hakk’a yakınlık ve işi yarına bırakmamak aynı ahlâk buyruğunda birleşir. “İlk kişi”ye haber verilmesi, erkânın sıralı sorumluluğunu belirtir.
- 7
hakkım alsun
Kurbânın meydana gelsin
Ayak kaldır dursun
Tekbirciye haber olsun
1Yuyucu hakkını alsın
2Kurban meydana gelsin
3Ayağa kalkıp dara dursun
4Tekbirciye haber verilsin
Yuyucunun hakkını alması, kurbanın meydana gelmesi, dara duruş ve tekbirciye haber verilmesi kurban hizmetinin dört aşamasını sayar. Her görev belirli bir kişiye bağlanır.
- 8
Yolu böyle kurdu gerçek
Yola giden olur koçak
İmam Halil çaldı bıçak
İsmail’e haber olur
1Gerçek, yolu böyle kurdu
2Yola giden yiğit olur
3İmam Halil bıçağı çaldı
4İsmail’e haber verilir
Yolun gerçek tarafından kurulması, yolcunun yiğitliği ve İbrahim ile İsmail kıssası kurbanın dinî temelini açıklar. Bıçak hareketi, teslimiyet anlatısını cem meydanına taşır.
- 9
Kurban iki can doğrasun
Asıl kemiğin kırmasun
meydana gelsün
Geyvâneye haber olsun
1Kurban iki canı doğrasın
2Asıl kemiğini kırmasın
3Çırağcı meydana gelsin
4Geyvâneye haber verilsin
Kurbanın iki canı doğraması fakat asıl kemiği kırmaması, kesim usulünü sınırlandırır. Çırağcının meydana gelişi ve Geyvâneye haber, kurban ile ışık hizmetlerini peş peşe getirir.
- 10
Kurban ocağa almsun
Pervane sal cem derilsün
Mü’min müslim yerin bulsun
Pazvandlara haber olsun
1Kurban ocağa alınsın
2Pervane salınsın, cem toplansın
3Mümin Müslüman yerini bulsun
4Pazvantlara haber verilsin
Kurbanın ocağa alınması, pervanenin salınması ve cemin toplanması mekânı hazırlar. Müminlerin yerini bulmasıyla pazvantlara verilen haber, düzeni kapı hizmetine bağlar.
- 11
kapuyu beklesün
Gözcüler cem’in yoklasın
Cümlemizi Hak saklasun
Gûyendeye haber olsun
1Pazvant kapıyı beklesin
2Gözcüler cemi yoklasın
3Hepimizi Hak korusun
4Gûyendeye haber verilsin
Pazvant kapıyı, gözcüler cemi denetler; ardından topluluğun Hak tarafından korunması dilenir. Gûyendeye haber verilmesi, güvenlik ve yoklamadan sazlı söz bölümüne geçiştir.
- 12
sazını çalsun
Üç gevher dilinden gelsün
Mü’min müslim yerin bulsun
Ev ıssına haber olsun
1Gûyende sazını çalsın
2Üç cevher dilinden gelsin
3Mümin Müslüman yerini bulsun
4Ev sahibine haber verilsin
Gûyendenin saz çalması ve üç cevherin dilinden gelmesi, sözün Hak, Muhammed, Ali bağıyla okunacağını ima eder. Müminlerin yerini bulması ev sahibine haberle tamamlanır.
- 13
Ev sâhibi semâ’ etsün
Kalksın günâhını dökün
Müderrisler gülbang etsün
Hep cümleye haber olsun
1Ev sahibi semah etsin
2Kalksın, günahını döksün
3Müderrisler gülbank etsin
4Bütün cemaate haber verilsin
Ev sahibinin semah etmesi, günahını dökmesi ve müderrislerin gülbank okuması bireysel hareketi toplu duaya bağlar. Son haber cemin bütününe yönelerek hizmeti ortaklaştırır.
- 14
Hak içün eylesun samah
Günâhın bağışlasun penah
Er kadîm Hak kadîmdir şah
Giden cana haber olsun
1Hak için semah eylesin
2Sığınağın olan Hak günahını bağışlasın
3Er ezelîdir, Hak ezelî şah
4Giden cana haber verilsin
Hak için semah, günahın bağışlanması ve “Er kadîm, Hak kadîmdir” sözü zamanın ötesine uzanan inancı dile getirir. Giden cana haber, hareketi ölüm ve süreklilik fikrine açar.
- 15
Semâa gülbang olunsun
Mü’min müslim yerin bulsun
Hak içün çalınsun
Ol ferrâşa haber olsun
1Semaha gülbank okunsun
2Mümin Müslüman yerini bulsun
3Hak için süpürge çalınsın
4O ferrâşa haber verilsin
Semaha gülbank okunması, müminlerin yerini bulması ve çârûbun çalınması tören düzenini yeniden kurar. Ferrâşa verilen haber, temizlik hizmetinin yinelenen önemini gösterir.
- 16
Sofradar sofrasın sersin
Hak Muhammed Ali dersin
Hem yesin hem lokma versin
Tecellâya haber olur
1Sofradar sofrasını sersin
2Hak, Muhammed, Ali desin
3Hem yesin hem lokma versin
4Tecellâya haber verilir
Sofradar sofrayı serer, Hak Muhammed Ali adını anar, hem yer hem lokma verir. Tecellâya haberle kapanan dörtlük, paylaşılmış yemeği kutsal görünüş fikrine bağlar.
- 17
Tecellâ kapusu sırdır
Ana özün katan erdir
Tama’ etme tamu vardır
Tamu ehline haber olur
1Tecellâ kapısı sırdır
2Ona özünü katan erdir
3Tamah etme, cehennem vardır
4Cehennem ehline haber verilir
Tecellâ kapısının sır oluşu, insanın özünü bu kapıya katmasıyla açıklanır. Tamahın cehenneme götürdüğü uyarısı, manevî katılımı çıkar arayışından kesin biçimde ayırır.
- 18
Kimi bacın kimi anan
Tama’ etme od’a yanan
Cehennem güline dönen
....................... haber olur
1Kimi bacın, kimi anan
2Ateşte yanana tamah etme
3Cehennem gülüne dönen
4....................... haberli olur
Bacı ve ana yakınlığı anıldıktan sonra tamah edenin ateşe yanacağı söylenir. Cehennem gülüne dönme imgesi serttir; noktalı eksik satır, kime haber verildiğini belirsiz bırakır.
- 19
On iki imamı bildirin
Cem’in sofrasın kaldırın
Süpürge çal su gezdirin
Kanber’e de haber olur
1On İki İmam’ı bildirin
2Cemin sofrasını kaldırın
3Süpürge çalın, su gezdirin
4Kanber’e de haber verilir
On İki İmam’ın anılması, cem sofrasının kaldırılması, süpürge ve su hizmetleri kapanış düzenini kurar. Kanber’e haber verilmesi, sadakat simgesini gündelik hizmetle birleştirir.
- 20
Hak içün sular içilsün
Kamu suçlardan geçilsün
Hizmet kapusu açılsun
Karıcığa haber olur
1Hak için sular içilsin
2Bütün suçlar bağışlansın
3Hizmet kapısı açılsın
4Karıcığa haber verilir
Suların içilmesi, suçların bağışlanması ve hizmet kapısının açılması arınmadan yeni hizmete geçiştir. Sakaya haber verilmesi, suyu dağıtan kişinin merkezî rolünü açıklar.
- 21
Karıcıklar gülbang olsun
Âyin erkân tamam olsun
Mü’min müslim yerin bulsun
Gülşenciye haber olur
1Sakalar için gülbank okunsun
2Ayin erkânı tamamlansın
3Mümin Müslüman yerini bulsun
4Gülşenciye haber verilir
Sakalar için gülbank, ayin erkânının tamamlanması ve herkesin yerini bulması töreni yeniden sabitler. Gülşenciye haber, dua ve düzenin başka bir görevliye devrini gösterir.
- 22
Hak içün eylesun gülşan
Özünü perk eyle ey can
Olası küfürler îman
Güman cana haber olur
1Hak için gülşan eylesin
2Özünü sağlam tut ey can
3Olası küfürler iman olsun
4Kuşkulu cana haber verilir
Hak için gülşan eylemek ve özü sağlam tutmak, küfrün imana dönüşebileceği umuduyla birleşir. Kuşkulu cana verilen haber, değişimin kesin değil sınanan bir süreç olduğunu sezdirir.
- 23
Oturan duran dediler
Her sırrı Cem’de kodular
Gerçeklere Hû dediler
İzinciye haber olur
1Oturan, duran söyledi
2Her sırrı cemde koydular
3Gerçeklere Hû dediler
4İzinciye haber verilir
Oturan ve duranların sözü, sırların cemde bırakılması ve gerçeğe Hû denmesi ortak tanıklığı kurar. İzinciye haber verilmesi, bir sonraki aşamanın yetkiyle başlamasını sağlar.
- 24
çırağın kaldır
Yönünü Mevlâ’ya döndür
Ezelden kadim erkândır
Ensârîye haber olur
1Çırağcı çırağını kaldırsın
2Yüzünü Mevlâ’ya döndürsün
3Ezelden kalma eski erkândır
4Ensârî’ye haber verilir
Çırağcının ışığı kaldırıp yüzünü Mevlâ’ya çevirmesi, eski erkânın görünür hareketidir. Ensârî’ye verilen haber, bu hizmeti tarihî ve manevî bir ad zincirine bağlar.
- 25
Cümleniz birden kalkmasun
Yerde hırıldı etmesün
Gavga gıybete gitmesün
Emek hiçe haber olur
1Hepiniz birden kalkmayın
2Yerde gürültü etmeyin
3Kavga ve gıybete gitmeyin
4Yoksa emek boşa gider
Herkesin birden kalkmaması, yerde gürültü çıkarmaması ve kavga ile gıybete yönelmemesi istenir. Aksi hâlde emeğin boşa gitmesi, cem düzenini gündelik davranışa bağlayan yaptırımdır.
- 26
Çağırın pazvandlar gelsün
Hak içün gülbangin alsun
Sofra görün taam yensün
Mîkâil’e haber olur
1Çağırın, pazvantlar gelsin
2Hak için gülbangını alsın
3Sofra görünsün, yemek yensin
4Mikâil’e haber verilir
Pazvantların çağrılması, gülbang alınması ve sofrada yemek yenmesi kapanış hizmetlerini yeniden toplar. Mikâil’e haber, rızık ve sofra çağrışımını melek adıyla güçlendirir.
- 27
Söyleden söyletti söyle
Artık eksik kabul eyle
Hakikat ahvâli böyle
Güman câna haber olur
1Söyleten söyletti, söyle
2Artığı eksiği kabul eyle
3Hakikat hâli böyledir
4Kuşkulu cana haber verilir
Söyleyenin kendiliğinden değil söyletenin etkisiyle konuştuğu belirtilir; artık ile eksiğin kabulü istenir. Hakikat hâlinin böyle oluşu, kuşkulu cana tevazu içinde aktarılır.
- 28
Kul Mustafa’m der varınca
Ulu dîvâna durunca
gelince
Can cesede haber olur
1Kul Mustafa’m der, varınca
2Ulu divana durunca
3Emanet sahibi gelince
4Can cesede haber verir
Kul Mustafa mahlasını söyleyerek ulu divana durmayı ve emanet sahibinin gelişini bekler. Canın cesede haber vermesi, uzun hizmet listesini ölüm, emanet ve hesap düşüncesiyle kapatır.
Metnin kaynağı
Şiir, bağlı kaynakta Kul Mustafa adına kayıtlıdır; başlık, gövde ve şair kimliği sabit kaynak zinciriyle eşleştirilmiştir.
Atıf kanıtını aç ↗Metin, Türkçe Vikikaynak'ın 163107 numaralı sabit revizyonuna bağlıdır. Günümüz Türkçesi ve açıklamalar ayrı editoryal katmandır.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.Bir hata mı var? Bildirin
Sırada ne var?
Ol ilm-i hikmetten haber almıyanKul Mustafa · Nefes→
Mürşitlik iddiası güçlükleri ve yol derdini bilme şartına bağlanır. Kendine sitem sürmek, rehberliğin makamdan çok iç sınama ve yol tecrübesi gerektirdiğini gösterir.