Nazar kılmazsan ednâya eğer ey kameti şimşâd

Şair sevgilinin aşağı gördüğü kişiye bakmaması hâlinde bile aşk yolunda toprağa dönüşmeye razıdır; kendini Mecnun ve Ferhat’la özdeşleştirir, başkalarına verilen gizli işaretlerden yakınır ve büyülü gözlerden kurtulamaz.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Nazar kılmazsan ednâya eğer ey kameti şimşâd

   Reh-i aşkında hâkolmam mukarrer her çi bâd âbâd

   1Ey şimşir boylu, aşağı gördüğün kişiye bakmasan da

   2aşk yolunda toprak olmam kesindir; ne olursa olsun.

   Sevgili uzun ve düzgün boyuyla ‘şimşâd’ diye çağrılır; bakışını en aşağıdaki âşıktan esirgemesi bağlılığı sona erdirmez. ‘Her çi bâd âbâd’ sonucu kadere bırakır: Ömer, ne olursa olsun aşk yolunda toprak olmayı kabul eder.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Tekâpû-yi mahabbetle esîrin derdimendindir

   Gönül Leylâ isen Mecnûn olur Şîrîn isen Ferhâd

   1Sevginin koşuşturmasıyla esirin dertlidir;

   2gönül, sen Leylâ isen Mecnun; Şirin isen Ferhat olur.

   Sevgi sakin bir duygu değil, âşığı koşturan ve yoran bir çabadır. Leylâ karşısında Mecnun, Şirin karşısında Ferhat olma sözü iki ünlü aşk anlatısını seçenek olarak çağırır; gönül hangi sevgili tipi varsa ona uygun çilekeşe dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Edersin nâsezâlarla nihânî iş ü işaretler

   Gamınla künc-i mihnette revâ mı ben kalam nâşâd

   1Uygunsuz kişilerle gizlice işler ve işaretler edersin;

   2benim gamınla mihnet köşesinde neşesiz kalmam uygun mudur?

   Sitemin nedeni sevgilinin uygunsuz görülen kişilerle gizli iş ve işaretler kurmasıdır. Âşık bunu kendi mihnet köşesindeki neşesizliğiyle karşılaştırır; soru, başkalarına yakınlık gösterilirken kendisinin dışarıda bırakılmasının adaletini sorgular.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Akıl hayrette sergerdan gönül nakş-ı hayâlinde

   Geçer devrinde devrânım bu resme ey şeh-i bîdâd

   1Akıl hayret içinde şaşkın dolaşır, gönül hayalinin nakşındadır;

   2ey zalim hükümdar, devrin içinde zamanım böyle geçer.

   Akıl yönünü kaybetmiş biçimde dolaşırken gönül sevgilinin hayalinin çizgisine sabitlenir. ‘Şeh-i bîdâd’ hitabı sevgiliyi hüküm sahibi ama adaletsiz bir yönetici yapar; konuşanın devranı onun döneminde hep bu zihinsel bölünmeyle geçer.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ömer bîçâre dûşolmuş meğer çeşm-i pür efsûnun

   Ne cevr ü nâza sabreyler ne hod olmak diler âzâd

   1Biçare Ömer, meğer büyü dolu gözüne tutulmuş;

   2ne cefa ve nazına sabreder ne de özgür olmak ister.

   Son birim Ömer’in durumunu büyülü gözün etkisiyle açıklar; bu bağ kaynakta kesin bir tılsım anlatısı değil, bakışın karşı konulmazlığını bildiren mecazdır. Âşık cefaya dayanamaz, fakat özgürlüğü de istemez; sıkıntı ve bağlılık birlikte sürer.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle