Nidügin Işkın Bugün Bilmez İdim Gördüm Ana

Hulûsî, aşkı Hızır'ın deldiği gemiden sonra yüzerek girilen, incileri saçılmış ve ancak Hakk'ın bildirmesiyle tanınan bir deniz olarak anlatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Nidügin ışkın bugün bilmez idim gördüm ana

   Bahr-ı ışkın katresin girdim de buldum ben ana

   1Aşkın ne olduğunu bilmezdim; bugün onda gördüm.

   2Aşk denizinin bir damlasına girdim, aradığımı onda buldum.

   Matla, aşkı önceden bilinmeyen fakat bugün deneyimlenen bir hâl olarak tanımlar. Denizden alınan tek damlaya girmek bile arananı bulmaya yeter; küçücük katre, sınırsız ummana açılan eşik olur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bir zamân deryâ yüzünde bir ulu kapdan idim

   Hızra deldirdim sefînem yüzerek geldim ana

   1Bir zaman denizin üstünde büyük bir kaptaydım;

   2Hızır’a gemimi deldirdim, yüzerek ona geldim.

   İkinci beyit Kehf kıssasındaki Hızır'ın gemiyi delmesini kişisel aşk yolculuğuna taşır. Güvenli kaptan vazgeçen konuşucu hedefe yürüyerek değil, gemisiz kaldıktan sonra yüzerek ulaşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Kim o deryâya talarsa ka‘rına el salmaya

   Gevheri hirmân olup incu yayılmış her yana

   1Kim o denize dalarsa dibine el uzatmasın;

   2cevheri bulamadan kalabilir, çünkü inciler her yana saçılmıştır.

   Üçüncü beyitte dalan kişiye dibe el uzatmaması söylenir; “el salmaya” olumsuz istek kipi olduğu gibi korunmuştur, dize “dalanın eli dibe erişemez” diye de okunabilir. Her yana saçılmış inciler bolluk vaadi taşırken “hirmân”, dalanın yine de asıl cevherden yoksun kalabileceğini hatırlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ey püser ummânı bir bir bildirirse Hakk sana

   Sen yedi kat gökleri gezdün dolaş gel sen bana

   1Ey oğul, Hakk sana ummanı bir bir bildirirse,

   2sen yedi kat gökleri gezdin; dolaş, bana gel.

   Dördüncü beyit bilgiyi insanın tek başına elde ettiği keşif değil, Hakk'ın ummanı bir bir bildirmesi sayar. Yedi kat göğü gezmiş olmak geçmiş bir sefer diye anılır; buyruk yalnız “dolaş, bana gel” kısmındadır ve öğrenmeyi geniş bir manevî seferin dönüşü yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ey Hulûsî nush iderdün mihneti âlemlere

   Kim şikâyet eylesün kimden kime itsün sana

   1Ey Hulûsî, âlemlere sıkıntı üzerine öğüt verirdin;

   2artık kim kime, kimden şikâyet etsin sana?

   Mahlas beyti Hulûsî'nin âlemlere mihnet hakkında öğüt verme konumunu sorgular. Kimden kime şikâyet edileceği sorusu kesin bir çözüm sunmaz; aşk denizindeki derdin tek bir muhataba indirgenemediğini açık bırakır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle