N'oldun İnlersin Felek Hercai Cânânun mı Var

Zâtî, inleyen feleğe sevgili derdi olup olmadığını sorar; bostan, bülbül ve kendi perişan hâli üzerinden bütün evreni aşk acısı çeken bir özne gibi konuşturur.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   N'oldun inlersin felek hercai cânânun mı var

   Seyr ider her menzili bir mâh-i tâbânun mı var

   1Ne oldu, niçin inlersin ey felek; vefasız bir sevgilin mi var?

   2Her menzili dolaşan parlak ay yüzlü bir sevgilin mi var?

   Feleğin iniltisi vefasız sevgiliye bağlanır; göğün dolaşımı, her menzili gezen ay yüzlü bir sevgilinin peşindeki huzursuzluğa çevrilir. Feleğe yöneltilen soru, gök hareketini her menzile uğrayan parlak yüzlü sevgilinin ardından duyulan iniltinin sesi yapar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Benzuni ey bustan fasl-i hazan mi itdi zerd

   Yoksa basi tasra bir serv-i hiramanun mı var

   1Ey bahçe, yüzünü sonbahar mı sararttı?

   2Yoksa başı dışarıda salınan bir servin mi var?

   Bahçenin sararması yalnız mevsimle açıklanmaz; dışarı uzanan servi, başı evden çıkmış sevgili gibi düşünülerek doğaya kişisel bir hikâye verilir. Bahçenin sarılığı mevsimden sevgili hikâyesine kayar; dışarı çıkan servi, evinden uzaklaşmış salınan bir beden gibi okunur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Aglayub feryad idersin her nefes ey andelib

   Har ile hem-saye olmis verd-i handanun mı var

   1Ey bülbül, her solukta ağlayıp feryat ediyorsun.

   2Dikenle komşu olmuş gülen bir gülün mü var?

   Bülbülün feryadı, gülen gülün dikenle komşuluğundan doğar; güzellik ile incinme aynı bahçe düzeninde yan yana tutulur. Gülen gülün dikene komşu olması, bülbülün her nefeste yenilenen feryadına güzellik içindeki acıyla cevap verir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Yoluna canum revan itsem gerek cana didum

   Yuzume bin hisim ile bakdi didi canun mı var

   1Ey sevgili, yoluna canımı akıtmalıyım, dedim.

   2Yüzüme öfkeyle baktı ve ‘Canın mı var?’ dedi.

   Âşık canını sevgilinin yoluna sunarken sevgili ‘Canın mı var?’ diye karşılık verir; fedakârlık iddiası sert ve küçümseyici bir soruyla sınanır. Sevgilinin küçümseyen karşı sorusu, âşığın can verme sözünü romantik bir gösteriden gerçek bir fedakârlık sınavına çeker.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Zulf-i di-ber gibi ey Zati perisansin yine

   Cevri bi-had yohsa bir yar-i perisanun mı var

   1Ey Zâtî, sevgilinin saçı gibi yine perişansın.

   2Yoksa zulmü sınırsız, perişan eden bir sevgilin mi var?

   Mahlas beyti saçın dağınıklığı ile şairin perişanlığını birleştirir; baştaki soru bu kez Zâtî’ye dönerek şiiri kişisel itirafa kapatır. Dağınık saçla perişan şairin benzeşmesi, başlangıçta feleğe sorulan huzursuzluğu son anda Zâtî’nin kendi hâline döndürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle