O kim ümmîd-i menâfi'le fikr-i dûr eyler
Şiir, çıkar hesabının aklı tüketmesine karşı kader, irade ve şükür üzerinde durur. Hadiseler seli ile hasret gözyaşının denizi yan yana gelir; gönül gamına gömülen öznenin vapuru yakıcı bir yanışla doldurması, dünyevî hareketi iç acıyla birleştirir.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
O kim ümmîd-i fikr-i dûr eyler
Abes izâa-i eyler
Ol nice mazhar-ı feyz-i tecellî-i Kâdir
Derûn-ı seng-i siyehten güher zuhûr eyler
Miyân-ı şâm-ı tesellîde hem çü zıll-ı hayâl
Verâ-yı perde-i dilden neler mürûr eyler
Cihân-ı seyl-i havâdis olmuş iken
Hemîşe gelen ubûr eyler
Müsellem olsa dahi dest-i ihtiyâra efâl
Yine muvâfık-ı hükm-i kazâ sudûr eyler
Yem-i müsâraat-efzâ-yı eşk-i hasrette
Garîk-i gam-ı dil pür-sûziş-i vapûr eyler
Beyân-ı kilk ile Hikmet çü gevher-i manzûm
Nikât-ı zîb-dîh-i gerden-i dühûr eyler
Muvaffak ettiğini izdiyâd-ı nimet ile
Hemîşe fazl-ı Hudâ bende-i şekûr eyler
Gam-âşinâ-yı muhabbet hemîşe hâtırını
Safâ-yı hüzn ile bîgâne-i sürûr eyler
1Çıkar umuduyla uzak hesaplara dalan kişi,
2akıl sermayesini boş yere harcar.
3Kudret sahibinin tecelli bereketine erişen nice kimse vardır ki
4kara taşın içinden cevher çıkarır.
5Teselli akşamının ortasında, hayalin gölgesi gibi,
6gönül perdesinin ardından neler geçer.
7Dünya baştan ayağa hadiseler seline dönmüşken,
8gelen kişi daima kalıcılık yönüne geçmeye çalışır.
9Eylemler seçme gücünün eline bırakılmış olsa bile,
10yine kader hükmüne uygun olan meydana gelir.
11Hasret gözyaşının aceleyi artıran denizinde
12gönül gamına gömülen, vapuru yakıcı bir yanışla doldurur.
13Hikmet, kalemin anlatımıyla dizilmiş cevherler gibi
14çağların boynunu süsleyen ince anlamlar üretir.
15Tanrı’nın başarı verdiği kişiyi, nimeti artırarak,
16ilahî lütuf daima şükreden bir kul eder.
17Muhabbetin gamına alışmış gönlü ise her zaman
18hüznün huzuruyla sevince yabancı kılar.
Metnin kaynağı
Şiir, bağlı kaynakta Şeyhülislâm Ârif Hikmet Bey adına kayıtlıdır; başlık, gövde ve şair kimliği sabit kaynak zinciriyle eşleştirilmiştir.
Atıf kanıtını aç ↗Metin, Wikimedia Commons taramasının ilgili sayfasına bağlıdır. Günümüz Türkçesi ve açıklamalar ayrı editoryal katmandır.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Taştan cevher çıkarma ve kalemle inci dizme imgeleri şiirin düşünsel omurgasını kurar. Dünya bir sel, hasret gözyaşı bir denizdir; 11–12. dizelerde bu deniz, gönül gamına gömülen öznenin vapuru yakıcı bir yanışla doldurduğu güç bir görüntüye dönüşür. Şükür ise bu çalkantıda kalıcı yönelişi sağlar.