Öğmüş te Yaratmış Kendi Nurundan

Sevgilinin sözü, yüzü, gözleri ve beden çizgileri sure adlarıyla okunur; beş dörtlük beşerî güzelliği nur ve kutsal yazı benzetmeleri üzerinden yüceltir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Öğmüş te yaratmış kendi nurundan

   Padişah eylemiş ilin üstüne

   Cemâlini gördüm salâvat verdim

   Çıkılar sokunmuş serin üstüne

   1Onu övmüş ve kendi nurundan yaratmış;

   2ülkenin üstüne hükümdar yapmış.

   3Yüzünün güzelliğini gördüm, salavat getirdim;

   4Çıkılar başının üstüne sokunmuş.

   İlk dörtlükte övülen kişi ilahî nurdan yaratılmış ve halkın üstüne hükümdar kılınmış olarak sunulur. Yüzü görünce salavat getirilmesi güzelliği kutsal hayranlıkla birleştirir. ‘Çıkılar’ biçiminin neyi gösterdiği açıklanmadığından modern satır onu sorguç diye kesinleştirmez.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Vallahi Kur'ân'dır senin sözlerin

   Yâsin-i şerife benzer yüzlerin

   İnnâfetahnâ suresi gözlerin

   Vedduhâ inmiştir dilin üstüne

   1Vallahi senin sözlerin Kur'an gibidir;

   2yüzün Yasin-i Şerif'e benzer.

   3Gözlerin Fetih suresidir;

   4Duha suresi dilinin üstüne inmiştir.

   Söz Kur'an'a, yüz Yasin'e, gözler Fetih suresine, dil ise Duha'ya benzetilir. Dörtlük sure adlarını bir ilmihal açıklaması için değil sevgilinin bedenini okunabilen kutsal bir yüzey yapmak için kullanır; benzetmeler şiirsel yüceltmedir, kelimesi kelimesine inanç hükmü değildir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Kaşların üstüne benler düzülür

   İkrarından dönen Hak'tan üzülür

   Ak göğsün üstüne Tebbet yazılur

   Veşşemsi inmiştir kolun üstüne

   1Kaşlarının üstüne benler dizilir;

   2İkrarından dönen Hakk'tan uzak düşer.

   3Ak göğsünün üstüne Tebbet yazılır;

   4Şems suresi kolunun üstüne inmiştir.

   Benler kaşların üstünde yazı işaretleri gibi dizilir; ikrarından dönenin Hakk'tan uzak düşmesi bu yüz okumasını yol bağlılığına bağlar. Göğüsteki Tebbet ve koldaki Şems sureleri, beden bölümlerini yazının yerleştiği alanlara dönüştürür; modern metin sıra ve yönü korur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Alnımıza yazıldı böyle yazı

   Hak içün kılarız biz de niyazı

   Âyetelkürsile güzel İhlâsı

   Oukdum giderim yolun üstüne

   1Bu yazı alnımıza yazıldı;

   2Hak için biz de dua ederiz.

   3Ayetel Kürsi ile güzel İhlas'ı

   4okuyup senin yoluna gidiyorum.

   Alna yazılan yazı kader çağrışımı taşırken konuşan Hak için niyaz ettiğini söyler. Ayetel Kürsi ile İhlas'ı okuyarak sevgilinin yoluna gitmek, okuma eylemini harekete bağlar; dörtlükte kutsal metin hem korunma ve dua hem de yön bulma işlevi kazanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Teslim Abdal eder Şemsin çırası

   Errahmadır iki kaşm arası

   Güzel Bismillâhla Elham sûresi

   Eliflâmmîm inmiş hattın üstüne

   1Teslim Abdal, Şems'in çırası der;

   2İki kaşının arası ‘Errahma’dır.

   3Güzel Besmele ile Fatiha suresi,

   4Elif Lâm Mîm hattının üstüne inmiştir.

   Mahlas dörtlüğünde Şems'in çırası, iki kaş arasındaki açıklanmamış ‘Errahma’ biçimi, Besmele, Fatiha ve Elif Lâm Mîm art arda gelir. Kaynağın kapalı yazımı sure adı diye sessizce düzeltilmez; şiirin asıl hareketi harfleri yüz çizgileri üstüne yerleştirmektir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle