Oturmuştur Sofi Derisini Okur

Sofuya beş ayrı bilmece kümesi yönelten nefes, güneş ve aydan nallı kuşa kadar kasıtlı aykırılıklarla ezber bilgisini değil anlam verme gücünü sınar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Oturmuştur sofi derisini okur

   Gel bunun mânasın ver imdi sofi

   Ârif olup her mânadan sezinir

   Gel bunun mânasın ver imdi sofi

   1Sofu oturmuş, derisini okuyor.

   2Gel ey sofu, şimdi bunun anlamını açıkla.

   3Ârif olup her anlamı sezersin;

   4gel ey sofu, şimdi bunun anlamını açıkla.

   İlk dörtlük, okuduğu şeyin anlamını vermesi istenen sofuyu doğrudan sınavın karşısına çıkarır. ‘Deri’ sözü açıklanmadığı için tek bir tasavvufi karşılığa kapatılmaz; âriflik iddiası ile her seferinde yinelenen soru arasındaki gerilim, bilginin ezberden yoruma geçip geçemediğini yoklar.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Anadan doğdular şems ile kamer

   Yeztidin başına tiğ ile teber

   Bir kısrak gördüm ki tayını emer

   Gel bunun mânasın ver imdi sofi

   1Güneş ile ay bir anadan doğdu.

   2Yezid'in başında kılıç ile balta var.

   3Bir kısrak gördüm, kendi tayını emiyor.

   4Gel ey sofu, şimdi bunun anlamını açıkla.

   Güneşle ayın aynı anadan doğması, Yezid'in başındaki kılıç ve balta, ardından kendi tayını emen kısrak art arda getirilir. Bu görüntüler arasında kaynak açık bir çözüm kurmaz; dörtlük, kozmik, tarihî ve hayvansal imgeleri yan yana koyarak sofudan hazır cevaptan fazlasını ister.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Muhammed Ali'dir Rahman'dan yüce

   Dirilmiş müminler dökülüp saça

   Anası kızoğlan oğludur koca

   Gel bunun mânasın ver imdi sofi

   1Muhammed ile Ali Rahman'dan yücedir.

   2Dirilmiş müminler dağılıp saçıldı.

   3Anası bakiredir, oğlu ise kocadır.

   4Gel ey sofu, şimdi bunun anlamını açıkla.

   Muhammed, Ali ve Rahman adlarının kurduğu ilk dize, ardından dağılan dirilmiş müminler ve bakire anne ile yetişkin oğul bilmeceleri gelir. İnanç cümlesindeki sıra kaynakta nasılsa öyle korunur; yorum, bu aykırı sözleri teolojik bir hükme çevirmek yerine nefesin bilmece düzeni içinde okur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Erenlerin kıldan ince yolu var

   Dört kapunun iki yüzü dili var

   Bir kuş gördüm ayağında nalı var

   Gel bunun mânasın ver imdi sofi

   1Erenlerin kıldan ince bir yolu vardır.

   2Dört kapının iki yüzü ve dili vardır.

   3Bir kuş gördüm, ayağında nalı vardır.

   4Gel ey sofu, şimdi bunun anlamını açıkla.

   Kıldan ince yol, dört kapının iki yüzü ile dili ve ayağında nal bulunan kuş, öğretinin bilinen kavramlarını olağan dışı beden ayrıntılarıyla birleştirir. Nakarat bu üç imgenin cevabını vermez; asıl vurgu, yolun işaretlerini yalnız adlandırmanın onları anlamaya yetmeyeceğidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Teslim Abdal üryan gezer donu yok

   Sular şarşar olmuş akar sonu yok

   Kanı vardır cesedinde canı yok

   Gel bunun mânasın ver imdi sofi

   1Teslim Abdal çıplak gezer, giysisi yoktur.

   2Sular çağlayarak akar, sonu yoktur.

   3Kanı vardır; bedeninde canı yoktur.

   4Gel ey sofu, şimdi bunun anlamını açıkla.

   Mahlas dörtlüğünde çıplak gezen Teslim Abdal, sonu görünmeyen çağlayan ve kanı olup canı bulunmayan beden son bilmeceleri kurar. Şair kendisini de sorunun içine alır; böylece konuşan kişi cevabı dağıtan otorite değil, sofunun yorum gücünü sınayan bilmeceli ses olarak kalır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle