Ol benim âlemde varım gelmedi yâ Rap niçün

Şair varlığının özü saydığı sevgilinin gelmeyişini her beyitte Tanrı’ya sorar. Ömrün sermayesi tükenirken kanlı gözyaşı akar, can bülbülü ayrılık bahçesinde inler, söz verilmiş aşk meclisi kurulmaz ve konuşan felaket köşesinde yoldaşsız kalır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ol benim âlemde varım gelmedi yâ Rap niçün

   Nakd-i ömrüm nazlı yârım gelmedi yâ Rap niçün

   1Âlemdeki bütün varlığım olan o sevgili gelmedi; ya Rab, neden?

   2Ömrümün sermayesi, nazlı yârim gelmedi; ya Rab, neden?

   Sevgili “âlemde varım” denilerek konuşanın dünyadaki bütün varlığına eşitlenir; ardından “nakd-i ömrüm” ömrü harcanabilir bir sermaye gibi gösterir. Gelmeyiş, hem varlığın eksilmesi hem zamanın tükenmesidir. Her dizedeki “yâ Rap niçün” sorusu sevgiliye değil Tanrı’ya yönelir ve cevapsız bekleyişe yakarış tonu verir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Dîde hasret eşk-i hunbâr oldu bu hûnî revan

   Hadden aştı intizârım gelmedi yâ Rap niçün

   1‘Dîde hasret eşk-i hunbâr oldu bu hûnî revan’ yüzeyindeki özne bağı kapalıdır.

   2Bekleyişim sınırı aştı; sevgilim gelmedi, ya Rab, neden?

   “Dîde”, “hasret”, “eşk-i hunbâr” ve “bu hûnî revan” parçaları göz, özlem, kan döken yaş ve kanlı akış çevresini kurar; ancak basılı yüzey bunları iki ayrı tamamlanmış cümleye ve tek bir özneye güvenle bağlamaz. Açık sonuç ikinci dizededir: bekleyiş “hadden” aşmış, sevgili yine gelmemiştir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Gülşen-i firkatte nâlân oldu bu can bülbülü

   Zülfü sünbül gül’izârım gelmedi yâ Rap niçün

   1Bu can bülbülü ayrılık bahçesinde inleyip durdu.

   2Saçı sümbül, gül yanaklım gelmedi; ya Rab, neden?

   Klasik gül bahçesi burada “gülşen-i firkat”, yani ayrılığın bahçesidir; bu ters çevrilmiş mekânda canın bülbülü sevinçle ötmez, “nâlân” olur. Gelmeyen sevgilinin zülfü sümbüle, yanağı güle benzetilince bahçenin gerçek çiçekleri onun bedeninde toplanır. Yokluğu, bahçeyi yalnız feryada bırakır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bezm-i aşka gelmeğe ahdeylemişken sâkıyâ

   Nâb-ı lâ’l-i hoşgüvârım gelmedi yâ Rap niçün

   1Ey saki, aşk meclisine gelmeye söz vermişken

   2saflık, lâl ve hoş içim/tat çağrışımlı sevgilim gelmedi; ya Rab, neden?

   Sevgili aşk meclisine gelmek için “ahdeylemiş”, söz vermiştir; gecikme böylece tutulmayan vaade dönüşür. “Sâkıyâ” hitabı meclis bağını güçlendirir. “Nâb-ı lâ’l-i hoşgüvârım” saflık, lâl kırmızısı ve hoş içim ya da tat çağrışımlarını birleştirir; kaynakta “leb” bulunmadığı için bu zincir sessizce “dudaklım” diye tamamlanmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ey [Ö]mer künc-i felâket içre kaldım bî refîk

   Ey dirîga yâr-ı garım gelmedi yâ Rap niçün

   1Ey Ömer, felaket köşesinde yoldaşsız kaldım.

   2Eyvah, mağara arkadaşım gibi yakın yârim gelmedi; ya Rab, neden?

   Mahlasın ilk harfi kaynakta [Ö] biçiminde açık restorasyonla korunur; bu belirsizlik yorumda sessizce giderilmez. “Künc-i felâket” konuşanın sıkıntı içinde sığındığı kuytu köşedir, “bî refîk” ise oradaki yoldaşsızlığını kesinleştirir. “Yâr-ı gar” mağara arkadaşlığı kadar yakın bir dostu çağrıştırır; gelmeyiş yalnız aşkı değil dayanışmayı da eksiltir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle