Berâ-yı Kal‘a-i Edirne

Edirne depreminde zarar gören kalenin Mahmûd Han tarafından onarılıp şehrin yeniden bayındır kılınması 1166 yılında tarihlenir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Pādişāh-ı Ǿālem-ārā ĥażret-i Maĥmūd Ħān

   Ĥaķ TeǾālā aña virmiş şevket-i şāhāneyi

   1Dünyayı süsleyen padişah Hazret-i Mahmûd Han'a,

   2Yüce Tanrı hükümdarlık görkemi vermişti.

   Manzume adı ve unvanı arka arkaya dizerek açılır: ‘âlem-ârâ’ sıfatı padişahı dünyayı süsleyen kişi yapar. İkinci dize bu görkemin kaynağını insana değil Hakk'a bağlar; ‘virmiş’ fiili şevketi kazanılmış bir başarı değil, verilmiş bir emanet gibi sunar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Şehri maǾmūr eyledi bu ķalǾayı taǾmįr ile

   Her gören reşk eyledi bu himmet-i merdāneyi

   1Bu kaleyi onararak şehri bayındır etti;

   2her gören bu mertçe gayrete imrendi.

   Beyit övgüyü somut bir işe bağlar: şehrin bayındırlığı kalenin onarımından türetilir, yani sıfat değil sebep-sonuç kurulur. İkinci dize tanığı devreye sokar — ‘her gören’ ifadesi eseri görülebilir, dolayısıyla doğrulanabilir kılar; imrenme bu tanıklığın karşılığıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Edrine şehrinde vāķıǾ zelzele bā-emr-i Ĥaķ

   Ĥiśśe-dārį-i ħarābį itdi her kāşāneyi

   1Tanrı'nın emriyle Edirne'de meydana gelen deprem,

   2her yapıyı haraplıktan pay sahibi etti.

   Depremin sebebi Hakk'ın emri sayılınca yıkım suçlanacak bir şey olmaktan çıkar. Asıl buluş ikinci dizededir: harabiyet bir pay gibi dağıtılır ve her kâşâne bu paydan hissedar olur. Ticaret dilinden alınan ‘hisse’ sözcüğü felaketi tek tek yapılara bölüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Çār rükniyle Nažįrā cevherį tārįħidür

   Şāh Maĥmūd eyledi nev ķalǾayı ŧop-ħāneyi

   1Ey Nazîr, dört rüknüyle noktalı harfli tarihtir:

   2Şah Mahmûd kaleyi ve tophaneyi yeniledi.

   Makta okuru hesaba çağırır: ‘cevherî tarih’ yalnız noktalı harflerin sayıldığı bir düşürme yöntemidir, ‘dört rükün’ de o hesabın çatısını gösterir. Tarih dizesi yalnız kaleyi değil tophaneyi de anar; onarım böylece savunma yapısıyla birlikte tamamlanmış sayılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle