Pınar Başından Bulanır
Bulanık pınar, dumanlı dağlar ve yeşeren ova arasında sevgiliyi göremeyen kişinin kötü hâlini yineler. Köroğlu ile Ayvaz’ı aşk dolusu ve canı göze alma imgeleriyle anarken dört bağlantıyı eksiksiz korur.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Pınar başından bulanır
İner ovayı dolanır
Sende çok mallar talanır
1Pınar kaynağından bulanır
2Aşağı iner, ovayı dolaşır
3Sende çok mal yağmalanır
- 2
Dağlar duman oldu
Çayır çimen oldu
Ben yâri görmedim
Halim oldu
1Dağları duman kapladı
2Her yer çayır çimen oldu
3Ben sevgiliyi görmedim
4Hâlim çok kötü oldu
İlk bağlantı dağları duman, ovayı çayır ve çimen içinde gösterirken konuşan sevgiliyi göremediği için bu canlı doğadan ayrı kalır. Kaynak “Halim” ve “Hâlim” biçimlerini ayrı tekrarlarda kullanır; nakaratın duygusu özlemin ağırlaşmasıdır.
- 3
Hiç ovaya inmedin mi
Aşk oduna yanmadın mı
Gam gussadan donmadın mı
1Hiç ovaya inmedin mi?
2Aşk ateşiyle yanmadın mı?
3Keder ve tasadan donmadın mı?
Ovaya inme, aşk ateşinde yanma ve gamdan donma soruları, sıcak ile soğuğu aynı aşk deneyiminde buluşturur. Sorular muhatabın bu acıyı yaşayıp yaşamadığını sınar.
- 4
Dağlar duman oldu
Çayır çimen oldu
Ben yâri görmedim
Halim oldu
1Dağları duman kapladı
2Her yer çayır çimen oldu
3Ben sevgiliyi görmedim
4Hâlim çok kötü oldu
Nakaratın ikinci dönüşü, sorulardan sonra değişmeden gelerek yanıt yerine aynı manzarayı ve yokluğu sunar. Dağdaki duman ile çayırın yeşermesi sürerken sevgili görünmez; tekrar, olay ilerletmekten çok özlemin döngüsünü belirginleştirir.
- 5
Yaz görmemiş kışa benzer
Dert görmemiş başa benzer
İçmiş te sarhoşa benzer
1Yazı görmemiş bir kışa benzer
2Dert görmemiş bir başa benzer
3İçmiş de sarhoş olmuş birine benzer
Yaz görmemiş kış, dert görmemiş baş ve içmiş sarhoş kişi üç benzetme hâlinde sıralanır. İlk ikisinin ters ve sıkıştırılmış kuruluşu mantıksal bir sınıflama kurmaz; deneyimsizlikle şaşkınlığı art arda çağrıştırır.
- 6
Dağlar duman oldu
Çayır çimen oldu
Ben yâri görmedim
Hâlim oldu
1Dağları duman kapladı
2Her yer çayır çimen oldu
3Ben sevgiliyi görmedim
4Hâlim çok kötü oldu
Üçüncü nakarat, benzetmelerden sonra şiiri yeniden dumanlı dağlara ve görülmeyen sevgiliye döndürür. “Hâlim yaman” yalnız üzüntü bildirmez; konuşanın içinde bulunduğu durumun ağır ve kötü olduğunu, doğanın güzelliğine katılamadığını söyler.
- 7
KÖROĞLU serinden geçti
Aşkın dolusundan içti
Ayvaz gelip bundan geçti
1Köroğlu başından ve canından vazgeçti
2Aşkın sunduğu doludan içti
3Ayvaz gelip buradan geçti
Köroğlu’nun “serinden geçmesi”, başını ve canını göze almasıdır; aşk dolusundan içmek ise âşıklık geleneğinin mecazıdır. Ayvaz’ın buradan geçişi anlatıya destansı çevreyi ekler, fakat tek dize onun niyetini veya olayın zamanını açıklamaz.
- 8
Dağlar duman oldu
Çayır çimen oldu
Ben yâri görmedim
Hâlim oldu
1Dağları duman kapladı
2Her yer çayır çimen oldu
3Ben sevgiliyi görmedim
4Hâlim çok kötü oldu
Son bağlantı, Köroğlu ile Ayvaz’ın anılmasından sonra da sevgilinin yokluğunu değiştirmez. Dört kez yinelenen aynı yapı, türkünün icra karakterini ve duygusal merkezini taşır.
Metnin kaynağı
Türkçe Vikikaynak ana sayfasının 163237 numaralı sabit revizyonundaki 28 dize, Sadettin Nüzhet Ergun'un 1938 tarihli Halk Edebiyatı Antolojisi taramasının pinned Sayfa revizyonlarıyla ve bağımsız source audit ile doğrulandı. Kaynak birim düzeni dört üçlük ve yinelenen dört dizelik bağlantı olarak aynen korundu; nakarat, tekrar veya basılı anomali sessizce azaltılmadı. Köroğlu adı tek ve kesin tarihsel müellif iddiası değil, kaynakta ve sözlü varyant geleneğinde taşınan geleneksel atıftır. Kaynak, şiir düzeyinde adlandırılmış bir ölçü tanığı vermez. Metindeki savaş, kan, zor kullanma, sahiplenme ve yaş söylemi kendi tarihsel bağlamına aittir. Kaynak “Halim” ve “Hâlim” biçimlerini ayrı tekrarlar içinde kullanır; bu basılı varyantlar özgün metinde aynen korundu. Dört bağlantı da 28 dizelik gövdenin parçasıdır.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.Bir hata mı var? Bildirin
Sırada ne var?
Benden selâm eylen Bolu beyineKöroğlu · Üç dörtlük→
Pınarın daha kaynağında bulanması, aşağıya indikçe ovayı dolaşan bir bozulma ve hareket görüntüsü kurar. Son dizedeki talan, suyun doğal akışına toplumsal düzensizlik ekler; “sende”nin gönderimi kaynakta açık değildir.