Râh-ı aşka sülûk müşkil imiş

Aynı redifi beş kez tekrarlayarak aşk yolunu, devlet kapısını ve sabrı tek bir sıfatın altında toplayan kısa gazel: her şey ‘müşkil imiş’.

1. 1

   Râh-ı aşka sülûk müşkil imiş

   İntisâb-ı mülûk müşkil imiş

   Günümüz Türkçesi +

   1Aşk yoluna girmek zormuş.

   2Hükümdarlara bağlanmak zormuş.

   Beyit yorumu +

   İki yol yan yana konuyor: biri gönlün, öteki sarayın. ‘-mış’ eki ikisini de sonradan öğrenilmiş bir bilgi yapıyor; şair uyarmıyor, itiraf ediyor.

2. 2

   Sanma âsân tarîk-i vahdeti sen

   Şübehât ü şükûk müşkil imiş

   Günümüz Türkçesi +

   1Birlik yolunu kolay sanma.

   2Şüpheler ve kuşkular zormuş.

   Beyit yorumu +

   Zorluk yolun uzunluğunda değil, yürüyenin kafasının içinde duruyor. Vahdet iddiası tek bir soruyla sarsıldığı için asıl engel dışarıda değil zihnin kendisinde kuruluyor.

3. 3

   Nâz-ı sultân niyâz-ı bî-sâmân

   Kâr-ı ümmîd-i bûk müşkil imiş

   Günümüz Türkçesi +

   1Sultanın nazı, düzensiz yalvarış.

   2Boş bir umuda bel bağlamak zormuş.

   Beyit yorumu +

   Nâz ile niyaz klasik şiirin dengeli çiftidir; burada denge bozuk. Bir taraf nazlanırken öteki tarafın yalvarışı ‘bî-sâmân’, yani derlenip toplanamamış hâlde.

4. 4

   Yûsuf-ı aşkı pîrezeden sor

   Zillet-i kesb-i dûk müşkil imiş

   Günümüz Türkçesi +

   1Aşkın Yûsuf’unu kocakarıya sor.

   2İğ eğirerek geçinmenin aşağılanması zormuş.

   Beyit yorumu +

   Kıssada kocakarı, Yûsuf’u satın almak için eğirdiği ipliği getirir. Gâlib gülünç bulunan bu sahneyi ciddiye alıp yoksulun ısrarını aşkın ölçüsü yapıyor.

5. 5

   Cân gerân ü zamân sebük Gâlib

   Sür’at-i leng ü lûk müşkil imiş

   Günümüz Türkçesi +

   1Gâlib, can ağır, zaman hafif.

   2Topalın ve aksağın hızlanması zormuş.

   Beyit yorumu +

   Can ağırlaşırken zamanın hafiflemesi, geride kalma duygusunu iki yönden kuruyor. Son dize şairi topal bir yürüyüşe yerleştiriyor; yol devam ediyor ama adım yetişmiyor.