Serâser dâğ cismim sînem âteş âh var dilde

Yaralı beden ve ateşli göğüsten gönlün geniş ülkesine geçen gazel; aşkı akla hükmeden bir sultan, gönlü gayb âlemine çıkan yol ve kanaati dünyevî lütufları reddettiren bir tat olarak kurar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Serâser dâğ cismim sînem âteş âh var dilde

   Bilinmez n’idigi bir illet-i cângâh var dilde

   1Bedenim baştan başa yara, göğsüm ateştir; gönülde bir ah vardır;

   2ne olduğu bilinmeyen, canı yaralayan bir hastalık gönüldedir.

   Beden baştan başa yara, göğüs ateş, gönül ahla doludur; yine de içerideki can alıcı hastalığın ne olduğu bilinmez. Görünür belirtilerin çokluğu teşhis sağlamaz. Gazel dış bedenden iç dünyaya geçerken gönlü hem acının yeri hem adlandırılamayan sebebin saklandığı alan yapar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Cünûn iklîminin yektâsı aklın kâr-fermâsı

   Ana sultân-ı aşk ıtlâk olur bir şâh var dilde

   1Delilik ülkesinin biricik hâkimi, akla buyuran odur;

   2ona aşk sultanı denir: gönülde bir şah vardır.

   Gönüldeki şah delilik ülkesinin biricik hâkimi ve akla buyuran güçtür; ona aşk sultanı denir. Akıl yönetici olmaktan çıkıp aşkın emrine girer. Siyasal mecaz iç çatışmayı hiyerarşiye dönüştürür: cünun ülkesinde düzen eksik değildir, yalnız hükümdarın ölçüsü akıldan farklıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Gezüp dünyâları gam leşkeri tenk etmesin câyın

   Fezâ-yı vüs‘ derler bir nişîmengâh var dilde

   1Gam ordusu dünyaları dolaşsa da yerini dar bulmasın;

   2gönülde ‘genişlik uzayı’ denilen bir konak vardır.

   Gam ordusu bütün dünyaları dolaşsa da gönüldeki yerini daraltmasın; orada ‘genişlik uzayı’ denilen bir konak vardır. Askerî kalabalık iç mekânın sınırsızlığını ölçer. Gönül küçük bir organ gibi değil, dünyaları gezen ordunun bile rahatça yerleşeceği engin bir ülke olarak tasarlanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Nice gümgeşte olmaz sâlikân-ı deşt-i vahşet kim

   Serâ-yı âlem-i gayba çıkar şeh-râh var dilde

   1Vahşet çölünün yolcuları nasıl kaybolmuş olsun;

   2gönülde görünmeyen âlemin sarayına çıkan bir ana yol vardır.

   Vahşet çölünün yolcuları nasıl kaybolmuş olsun; gönülde gayb âleminin sarayına çıkan ana yol vardır. Kaynak cümlesindeki soru yolun varlığıyla kaybolma ihtimalini reddeder. Issızlık görüntüsünün altında yön veren bir şehrah bulunur; iç tecrübe görünmeyen âleme ulaşım sağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ne var rûz u şebim yek-renk olursa berg-i âhımdan

   Fürûğundan güneş bir zerre olmaz mâh var dilde

   1Ahımın yaprağı yüzünden gündüzümle gecem tek renk olsa ne çıkar;

   2gönülde, parıltısı yanında güneşi zerre bırakan bir ay vardır.

   Ah yaprağı gündüzle geceyi aynı renge boyasa da gönüldeki ayın parıltısı yanında güneş bir zerre bile olamaz. Dış zaman karanlık ve tek renk hâle gelirken iç ışık kozmik karşılaştırmada büyür. Ahın karartması, gönül ayının üstün aydınlığını ortadan kaldırmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Dimâğım lezzet almış şerbet-i şehd-i kanâ‘atdan

   Nevâl-i lutf u câm-ı îşden ikrâh var dilde

   1Damağım kanaatin bal şerbetinden tat almıştır;

   2gönülde lütuf lokmasına ve eğlence kadehine karşı tiksinti vardır.

   Damak kanaatin bal şerbetinden tat aldığı için dışarıdan sunulan lütuf lokmasına ve eğlence kadehine karşı isteksizdir. Kanaat yoksunluk değil daha yoğun bir lezzet olarak kurulur. İç tatmin, ihsan ve meclis nimetlerini değersizleştirerek gönlün bağımsızlığını pekiştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Vukûfum yok bu rütbe hâhişin hayrânıyım Gâlib

   Gönülden de nihân bir matlab-ı dil-hâh var dilde

   1Ey Gâlib, bu derece güçlü isteğin ne olduğunu bilmiyor, ona hayran kalıyorum;

   2gönülde, gönülden bile gizli bir gönül dileği vardır.

   Gâlib, bu derece güçlü isteğin ne olduğunu kavrayamaz ve ona hayran kalır; gönülde gönlün kendisinden bile gizli bir amaç vardır. Arayan ile aranan aynı iç mekânda olsa da birbirine açık değildir. Makta, bütün gönül coğrafyasını son bir bilinmezlikle kapatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle