Sevdiğim elâ gözlüden
Söyleyen sevgiliden uzaklaşabileceğini, fakat gönlünün ondan dönemeyeceğini tekrarlanan nakaratla bildirir. Tatlı söz, nakışlı el, suna yürüyüşü, ceylan bakışı ve yay kaş gibi güzellik ayrıntıları Aslı Han’a bağlanır; sevgilinin bilmediği yanış ile halkın inanmadığı ağlayış ara nakaratlarda yinelenir.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Sevdiğim elâ gözlüden
Ben dönerim gönül dönmez
1Sevdiğim elâ gözlüden.
2Ben dönerim gönül dönmez.
- 2
Danışın şirin sözünden
Ben dönerim gönül dönmez
1Anlayın şirin sözünden.
2Ben dönerim gönül dönmez.
Şirin söz, sevgilinin anlaşılması gereken işaretidir; aynı nakarat gönlün bu tatlı söyleyişten kopamayacağını yeniden bildirir. Sözün tatlılığı yüz güzelliğine eklenen işitsel bağdır; gönül bu sesi çözdüğü için geri dönemez.
- 3
Ben yanarım o yar bilmez
Ben ağlarım el inanmaz
1Ben yanarım o yar bilmez.
2Ben ağlarım başkaları inanmaz.
Sevgili âşığın yanışını bilmez, başkaları da ağlayışına inanmaz; acı hem muhatap hem çevre tarafından tanınmadan ve karşılıksız kalır. Sevgili ile toplumun iki ayrı inkârı, anlatıcıyı hem aşkının içinde hem çevresinde yalnız bırakır.
- 4
Eli nakışlıdan
gibi akışlıdan
1Eli renk renk nakışlıdan.
2Suna kuşu gibi süzülerek yürüyenden.
Renk renk nakışlı el ile suna gibi süzülen yürüyüş yan yana gelir; süs ve hareket sevgilinin zarafetini iki farklı yönden kurar. Nakışlı elin durağan süsü, suna yürüyüşünün akıcılığıyla birleşerek portreyi hareket içinde tamamlar.
- 5
meral bakışlıdan
Ben dönerim gönül dönmez
1Ceylan gibi bakışlıdan.
2Ben dönerim gönül dönmez.
Ceylanı andıran bakış gözlerin canlılığını verir; gönlün dönmemesi, bu tek bakışın bağlılığı kalıcılaştırdığını gösterir. Ceylan bakışı, tek bir göz temasının bedensel ayrılığa rağmen gönlü yerinde tutmaya yettiğini anlatır.
- 6
Ben yanarım o yar bilmez
Ben ağlarım el inanmaz
1Ben yanarım o yar bilmez.
2Ben ağlarım başkaları inanmaz.
Yine sevgilinin habersizliği ve elin inançsızlığı söylenir; tekrarlanan çift, âşığın acısının sürekli tanıksız kaldığını pekiştirir. Aynı yakınmanın yeniden gelişi, tanınmayan acının bir an değil sürekli tekrarlanan kader olduğunu duyurur.
- 7
Sarısı yeğdir bozundan
Kışı yeğ olur yazından
1Sarısı daha iyidir bozundan.
2Kışı yazından daha iyidir.
Sarının bozdan, kışın yazdan üstün tutulması alışılmış değerleri tersine çevirir; sevgiliye bağlılık mevsim ve renk seçimini de belirler. Tersine çevrilen renk ve mevsim değerleri, âşığın dünyayı sevgilinin ölçüsüne göre yeniden sıraladığını gösterir.
- 8
Gâvur melikin kızından
Ben dönerim gönl dönmez
1Hristiyan hükümdarın kızından.
2Ben dönerim ama gönül dönmez.
Sevgili Hristiyan hükümdarın kızı olarak tanıtılır; din ve soy farkına rağmen gönlün dönmemesi, bağlılığın sınır tanımadığını açıklar. İnanç ve hanedan farkı açıkça söylense de gönlün kararı değişmez; aşk toplumsal sınırların üstüne çıkar.
- 9
Ben yanarım o yar bilmez
Ben ağlarım el inanmaz
1Ben yanarım o yar bilmez.
2Ben ağlarım başkaları inanmaz.
Yanma ile inanılmayan ağlayış üçüncü kez birleşir; nakarat, çözülmeyen aşk acısını şiirin değişmeyen iç ritmine dönüştürür. Üçüncü yanış nakaratı, hiçbir tanık bulamayan gözyaşını şiirin değişmeyen merkezi hâline getirir.
- 10
Kaşların ebru kemandan
Beni ayırıptır candan
1Yay gibi eğri kaşların yüzünden.
2Beni canımdan ayırdı.
Yay gibi kaşlar ayrılığın sebebi yapılır; canından koparılma sözü, güzel bir yüz ayrıntısının âşık üzerindeki yıkıcı gücünü gösterir. Kaşın yay biçimi yalnız güzellik değildir; canı yerinden eden bir silah gibi işlev kazanır.
- 11
KEREM’im der Aslı Han’dan
Ben dönerim gönül dönmez
1KEREM’im der Aslı Han’dan.
2Ben dönerim gönül dönmez.
Kerem sevginin kaynağını Aslı Han diye açıklar; kendi dönebilse bile gönlün dönememesi, mahlaslı birimde bağlılığı kişisel yemine çevirir. Aslı Han’ın adı, daha önce genel kalan sevgiliyi belirginleştirip gönlün sadakatini somut bir kişiye bağlar.
- 12
Ben yanarım o yar bilmez
Ben ağlarım el inanmaz
1Ben yanarım o yar bilmez.
2Ben ağlarım başkaları inanmaz.
Son tekrar sevgilinin bilmediği yanışla toplumun inanmadığı gözyaşını kapatır; âşık, acısını kabul edecek hiçbir dış ses bulamaz. Kapanıştaki çift inkâr, sevgilinin bilgisizliği ile çevrenin güvensizliğini çözümsüz biçimde yan yana bırakır.
Metnin kaynağı
Kerem isnadı, 1938 baskısındaki bölüm yerleşimi ve gövdede görünen mahlas için farklı bir okuyucunun kaynakla birebir karşılaştırmasıyla doğrulandı. İsnadı kesinleşmemiş iki kayıt bu diziye alınmadı.
Atıf kanıtını aç ↗Halk Edebiyatı Antolojisi, 1938; Kerem, basılı No. 8, PDF 84–85; 12 birim/24 dize. Görsel kanıt kayıt altındadır; tarama yeniden dağıtılmaz.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Ela gözlü sevgiliden uzaklaşmak mümkün olsa da gönül dönmez; bedenin hareketi ile duygunun değişmezliği ilk nakaratta ayrılır. Tekrarlanan dönüş ayrımı, yolcunun uzaklaşabilen bedeni karşısında gönlün sevgilide kalacağını baştan ilan eder.