Sînemin Bâğında Bitmiş Bir Ağaçta İki Dal

Âşık Ömer göğüs bahçesindeki iki dalı meyve, şeker, ay, kuş ve harf imgeleriyle çoğaltan bir bilmece kurar. Mim, hâ, cim, dal ve zal işaretleri sonunda arifin anlayacağı Mustafa ve Zülcelal sırrına bağlanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Sînemin bâğında bitmiş bir ağaçta iki dal

   Biri elma biri hurma biri sükker biri bal

   1Göğsümün bahçesinde büyüyen bir ağaçta iki dal var;

   2biri elma, biri hurma; biri şeker, biri bal.

   Göğüs iç bahçe, sevgiliye ait ikili güzellikler aynı ağacın dalları olur. Elma ve hurma görünüşü, şeker ve bal tadı çoğaltır; iki dal dört benzetmeyle zenginleşir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   İki dal üzre bitermiş iki ay ey müslüman

   Biri sarı biri kızıl biri yeşil biri al

   1O iki dalın üzerinde iki ay doğarmış, ey Müslüman;

   2biri sarı, biri kızıl; biri yeşil, biri al.

   Dallar üzerindeki aylar sevgilinin yuvarlak ve parlak ayrıntılarını taşır. Renklerin ikiden dörde açılması mantıksal bilmece kurar; görünüş tek çözüme hemen kapanmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ol iki ay dediğimiz iki kuştur ey nigâr

   Biri hûri biri tûtî biri kumri biri bâl

   1O iki ay dediğimiz iki kuştur, ey güzel;

   2biri huri, biri papağan; biri kumru, biri bal.

   Ay imgesi kuşa, ardından cennet güzeli ve tatlı sese dönüşür. Şiir nesneleri sürekli değiştirerek sevgilinin bedenini çözülmesi gereken sembolik bir bilmece hâline getirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ol iki kuşu tutıcak ideyim ki ben de bend

   Biri sen bak biri sen gör birin alma birin al

   1O iki kuşu yakalayınca ben de bağlayayım;

   2birine sen bak, birini sen gör; birini alma, birini al.

   Yakalama arzusu ikili seçime dönüşür. Tekrarlanan bak, gör, alma ve al buyrukları bilmeceyi söz oyunu hâline getirir; hangi unsurun seçileceği bilerek kararsız bırakılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Birinin ağzında mim var birinin gözlüce hâ

   Birinin ağzında cim var birinin dal ile zâl

   1Birinin ağzında mim, birinin gözünde hâ var;

   2birinin ağzında cim, birinde dal ile zal var.

   Beden ayrıntıları Arap harfleriyle okunur. Ağız ve göz biçimleri mim, hâ, cim, dal ve zal işaretlerine dönüşür; sevgili yüzü yazı levhası gibi çözümlenir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Pes bu sırrı bilmeğe ârif gerektir ey Ömer

   Biri zât-ı Mustafâ’dır biri hattâ Zülcelâl

   1Ey Ömer, bu sırrı bilmek için arif gerekir;

   2biri Mustafa’nın zatıdır, biri hatta Zülcelal’dir.

   Mahlas beyti bilmecenin çözümünü manevî bilgiye bağlar. Son dizede semboller Hz. Muhammed ile yüce Tanrı’ya yükselir; yorum harf oyununu gündelik bedenden kutsal anlama taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle